ερμηνευτικα ξενοφωντα

ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ  ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΙΒΛΙΟ  Ι.,1 6‐19

ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ‐ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

1. « Οι δ’ Αθηναίοι…. Την βασιλέως κακώς εποίουν»: Οι Αθηναίοι λεηλατούσαν  τα παράλια  της Μ. Ασίας, γιατί η περσική πολιτική την εποχή αυτή βοηθούσε τους Λακεδαιμονίους   εναντίον των Αθηναίων. Άλλωστε , ο Κύρος, σατράπης της Λυδίας, ενίσχυε οικονομικά τους  Λακεδαιμονίους.

2. « Επί την Χίον και την Έφεσον επέπλεον»: Οι δύο αυτές πόλεις ήταν σύμμαχοι των  Λακεδαιμονίων  και οι βάσεις του Πελοποννησιακού στόλου.

3. « παρεσκευάζοντο προς ναυμαχίαν» : Οι Αθηναίοι ετοιμάζονταν να δώσουν  αποφασιστική ναυμαχία εναντίον των Λακεδαιμονίων, που θα έκρινε ευνοϊκά γι’ αυτούς  την έκβαση του Πελοποννησιακού πολέμου. Άλλωστε, παρά την προηγούμενη  ήττα τους   στο « Νότιο Ακρωτήριο» (407 π.χ.) και τη χρηματοδότηση των Λακεδαιμονίων από τους  Πέρσες, υπερτερούσαν στο ναυτικό.

4. « προς τοις υπάρχουσι ( στρατηγοίς)»: Αυτοί ήταν ο Κόνων, ο Αδείμαντος και ο Φιλοκλής.

5. « Μένανδρον, Τυδέα, Κηφισόδοτον  προσείλοντο» : Πρόκειται για τρεις νέους  στρατηγούς, που όμως ήταν μετριότητες και φάνηκαν κατώτεροι των περιστάσεων κατά τη  ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς απέναντι από την Λάμψακο ( θέρος  του 405 π.χ.). 6. Λύσανδρος : Καταγόταν από είλωτες. Έδρασε κυρίως στην 3η  περίοδο του  πελοποννησιακού πολέμου ( 411‐404 π.χ.) και υπήρξε ικανότατος στρατηγός και ναύαρχος  των Λακεδαιμονίων όμως υπέρμετρα φιλόδοξος και χωρίς ηθικούς φραγμούς. Υπήρξε  νικητής στην ναυμαχία στο « Νότιο ακρωτήριο» και στους « Αιγός ποταμούς». Πολιιόρκησε  την Αθήνα και την υποχρέωσε σε παράδοση. Αυτός εγκατέστησε σπαρτιατική φρουρά στην  Ακρόπολη και την αρχή των  Τριάκοντα τυράννων.

7. « προς τε τον έκπλουν των πλοίων» : Ο Λύσανδρος ξεκίνησε από τη Ρόδο, παρέπλευσε τις  ακτές της φιλικής Μ. Ασίας και κατευθύνθηκε προς τον Ελλήσποντο .Ένας από τους  σκοπούς του ήταν να αποκλείσει τα στενά του Ελλήσποντου, ώστε ν μη βγάινουν εμπορικά  πλοία που μετέφεραν σιτηρά στην Αθήνα.

8. « παρέπλει εις Λάμψακον» : Πρόκειται για πλούσια πόλη σε αγαθά και αξιόλογη για την  πνευματική της κίνηση  χτισμένη στα παράλια του Ελλήσποντου ,που ανήκε στην Αθηναϊκή  συμμαχία.

9. « προσβαλλόντες τη πόλει» : Στη Λάμψακο έκαναν διμέτωπη επίθεση ο Λύσανδρος από  τη θάλασσα και ο Θώραξ από την ξηρά.

10. « αιρούσι κατά κράτος και διήρπασαν»: Η πόλη δεν άντεξε στην επίθεση που δέχτηκε  και κυριεύτηκε. Ακολούθησε λεηλασία και αρπαγή  καθώς διέθετε πλούσια αγαθά. Η  συντήρηση των στρατευμάτων εξασφαλίζονταν με 2 τρόπους : λεηλασίες και αγορά  τροφίμων ( πλήρωνε κάθε στρατιώτης το αντίτιμο).

ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ  ΕΛΛΗΝΙΚΑ  Β.Ι,  25‐26 ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ‐ΙΣΤΟΡΙΚΑ  1. Αλκιβιάδης: Μαθητής του Σωκράτη και συγγενής του Περικλή. Σε μικρή ηλικία  ασχολήθηκε με την πολιτική κι ήταν αυτός κυρίως που έπεισε τους Αθηναίους να  αναλάβουν τη σικελική  εκστρατεία (415‐413 π.χ.), για την οποία και εξελέγη  στρατηγός. Κατηγορήθηκε ως Ερμοκοπίδης και γι’ αυτό ανακλήθηκε για να δικαστεί. Φοβισμένος αυτομόλησε στη Σπάρτη, όπου και έδωσε ολέθριες για την πατρίδα του  συμβουλές. Θεωρήθηκε ύστερα ύποπτος και υποχρεώθηκε σε νέα φυγή. Άλλαξε τότε  στάση, προσέγγισε τους Πέρσες και πάλι την Αθήνα, και πέτυχε την ανάκλησή του, αφού προηγουμένως στην Άβυδο και την Κύζικο (410 π.χ.) καταναυμάχησε το στόλο  των Λακεδαιμονίων. Επανήλθε στην Αθήνα (408 π.χ.) νικητής και τροπαιούχος και  διορίστηκε στρατηγός με απόλυτη εξουσιοδότηση. Όμως θεωρήθηκε υπαίτιος για την  ήττα  που υπέστησαν οι Αθηναίοι από τους Λακεδαιμονίους στο Νότιο Ακρωτήριο, κοντά την Έφεσο (407 π.χ.),έτσι περιέπεσε σε δυσμένεια, καθαιρέθηκε και αποσύρθηκε  στην Καλλίπολη της Θράκης σε ιδιόκτητη οχυρωμένη περιοχή. Δολοφονήθηκε από  όργανα της Σπάρτης. ΄Ηταν μια από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες της αρχαίας Ελληνικής ιστορίας. Διέθετε  σωματική ωραιότητα και γοητεία,ευγένεια ,ευφυϊα,ρητορική δεινότητα,ευστροφία και  τόλμη. Ως στρατηγός ήταν ικανότατος, έμπειρος και διορατικός. Ως άνθρωπος όμως  δεν είχε ηθικές αρχές και ποιότητα ήθους,αλλά ήταν σπάταλος ,άσωτος και άπληστος, υπέρμετρα φιλόδοξος,καιροσκόπος και τυχοδιώκτης. 2. Κατιδών εκ των τειχών: Ο Αλκιβιάδης, μετά την καθαίρεσή του και την αυτοεξορία  του (407 π.χ.) αποσύρθηκε στον ιδιόκτητο πύργο του στη Σηστό. Από εκεί ψηλά ,από τα  τείχη που είχε κτίσει (410‐409 π.χ.) όταν πολεμούσε με μισθοφόρους εναντίον των  Θρακών, παρατηρούσε τις κινήσεις των δύο αντιπάλων. 3. Εν αιγιαλώ ορμούντας: Οι αθηναίοι είχαν αγκυροβολήσει στους Αιγός ποταμούς, κοντά στην ομώνυμη κωμόπολη ,που δεν μπορούσε να τους εξασφαλίσει επαρκή  επισιτισμό. Γι’ αυτό και αναγκάζονταν να προμηθεύονται τρόφιμα από τη Σηστό. 4. Εν αιγιαλώ ορμούντας : Οι Αθηναίοι είχαν αγκυροβολήσει στους Αιγός ποταμούς, κοντά στην ομώνυμη κωμόπολη, που δεν μπορούσε να τους εξασφαλίσει επαρκή  επισιτισμό. Γι’ αυτό και αναγκάζονταν να προμηθεύονται τρόφιμα από τη Σηστό. 5. Εν λιμένι  και προς πόλει : Οι Λακεδαιμόνιοι αντίθετα, είχαν κυριέψει και διαρπάξει  την πλούσια Λάμψακο και εξασφάλισαν αφθονία τροφίμων. Επίσης, είχαν ναυλοχήσει  εκ του ασφαλούς στο λιμάνι της. Συνεπώς ήταν σε προνομιακή θέση σε σύγκριση με  τους Αθηναίους.

6. Οι δε  στρατηγοί……απιέναι αυτόν εκέλευσαν: Οι στρατηγοί των Αθηναίων  απέπεμψαν τον Αλκιβιάδη, γιατί σκέφτηκαν προφανώς ότι, αν συμμορφωθούν με τις  παραινέσεις του και νικήσουν, η επιτυχία θα αποδοθεί σ’ αυτόν. Αν πάλι νικηθούν, η  ευθύνη θα βαρύνει τους ίδιους. Όμως οι εκτιμήσεις τους ήταν εσφαλμένες, και αυτό  αποδείχτηκε από τη ραγδαία και δραματική γι’ αυτούς εξέλιξη των πραγμάτων.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ –ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ  Στο  απόσπασμα αυτό ο ιστορικός προβάλλει τη φυσιογνωμία του Αλκιβιάδη και  εκθέτει το ενδιαφέρον και την ανησυχία του για τους Αθηναίους. Οι συμβουλές του  προοικονομούν τη δραματική για τους Αθηναίους έκβαση της μελλούμενης ναυμαχίας  και τον δικαιώνουν πλήρως. Οι εκτιμήσεις του δηλώνονται με μετοχικά σύνολα ( κατιδών, ορμούντας και μετιόντας μεν‐ ορμούντας καιέχοντας δε), που δίνουν βάθος  στη σκέψη και αισθητοποιούν κατά τρόπο συγκριτικό την υπεροχή των Λακεδαιμονίων, καθώς επίσης και με απαρέμφατα και αντιθετικό λόγο. Τέλος, η απεγνωσμένη  προσπάθεια να πειστούν οι Αθηναίοι, εκφράζεται με τη χρήση του παρατατικού ( έφη, παρήνει, έφη)  και κυρίως με την μετάβαση από τον πλάγιο λόγο σε ευθύ. Ο ιστορικός επιδιώκει να συνδέσει εσωτερικά τα γεγονότα που αφηγείται και να τα  οργανώσει κατά τρόπο αιτιώδη, ώστε να αποκτήσουν ενότητα, συνοχή και αλληλουχία.

ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ  ΕΛΛΗΝΙΚΑ  Β,Ι,  27‐29 ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ‐ΙΣΤΟΡΙΚΑ  1.  Ημέρα  Πέμπτη : Τις προηγούμενες τέσσερεις ημέρες ο Λύσανδρος  κατασκοπεύοντας τους Αθηναίους είχε διαπιστώσει ότι αυτοί, όταν επέστρεφαν στους  Αιγός ποταμούς, ακολουθούσαν πάντα την ίδια τακτική αποβιβάζονταν δηλ. από τα  πλοία τους και διασκορπίζονταν στη Σηστό και σε άλλα μέρη της Θρακικής χερσονήσου  για ανεφοδιασμό. Ήταν, λοιπόν, βέβαιος ότι και αυτή την ηνέρα θα έκαναν το ίδιο. 2. τοις παρ’ αυτοίς επομένοις: Ήταν οι άντρες των ταχύπλοων που είχε αποστείλει ο  Λύσανδρος, για να παρακολουθούν τις  κινήσεις των Αθηναίων. 3. ότι ουκ αντανήγε ( Λύσανδρος ναύς): Φαίνεται ότι οι Αθηναίοι στρατηγοί  παρερμήνευσαν την απραξία του Λύσανδρου και γι’ αυτό δεν υποψιάστηκαν ότι  επρόκειτο για στρατήγημα, γεγονός που θα τους στοιχίσει ακριβά. 4. άραι  ασπίδα: Ήταν το σύνθημα με το οποίο οι άντρες των ταχύπλοων ειδοποιούσαν  το Λύσανδρο  ότι οι Αθηναίοι και τη μέρα αυτή ακολούθησαν την ίδια τακτική. 5. Θώραξ  συμπαρήει: Ήταν ο Λακεδαιμόνιος αρχηγός στο πεζικό των Αβυδηνών. Αυτός  βάδιζε παραλιακά της Λαμψάκου και  ενθάρρυνε το στόλο του Λύσανδρου. 6. Κόνων: ήταν αθηναίος στρατηγός, που καταγόταν από πλούσια κ αριστοκρατική  οικογένεια και διακρίθηκε στην Τρίτη φάση του Πελοποννησιακού πολέμου (411‐404 π.χ.) και  μετά. Ύστερα από την καταστροφή του αθηναϊκού στόλου στους Αιγός  ποταμούς ( Αύγουστος 405 π.χ.), φοβούμενος  και τις συνέπειες , κατέφυγε στον  Ευαγόρα της Κύπρου, με τη βοήθεια του οποίου ανασυγκρότησε τις δυνάμεις του και  επάνδρωσε  νέο στόλο. Αυτός καταναυμάχησε  στην Κνίδο τους Λακεδαιμονίους (394 π.χ.), γεγονός που είχε την ίδια επίπτωση σε αυτούς με αυτήν που είχε για τους  Αθηναίους η ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς. Νικητής επέστρεψε στην Αθήνα και  έγινε  ο ήρωας της εποχής του. Ανοικοδόμησε τα μακρά τείχη και αναστήλωσε το  γόητρο της πόλης. Αργότερα έπεσε σε δυσμένεια, γεγονός που μείωσε το κύρος του και  πέθανε στην Κύπρο παραγνωρισμένος και αφανής. 7. Κόνων ιδών τον επίπλουν: Ο Κόνων, που βρισκόταν κοντά στην ακτή, φαίνεται ότι  ήταν από τους πρώτους που είδε την επιθετική κίνηση των Λακεδαιμονίων. Έτσι, πρόφτασε να επιβιβαστεί με τους άνδρες του ,ανοίχτηκε στο πέλαγος, και σώθηκε  όπως και άλλα 8 πλοία. 8. νήες δίκροτοι,μονόκροτοι : Τα πλοία των αθηναίων ήταν τριήρεις, δηλαδή διέθεταν 3 σειρές κωπηλάτες. Η αιφνιδιαστική επίθεση του Λύσανδρου τους υποχρέωσε να  επανδρώσουν λίγα και βιαστικά με 2 ή μια σειρά κωπηλάτες. Τα πλοία άρα δεν  μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τον εχθρό. 9. Η Πάραλος ( ναυς) : Ήταν ένα από τα 3 ελαφρά ,ταχύπλοα και ιερά  πλοία των  Αθηναίων. Τα άλλα ήταν η Αρτεμισία και η Σαλαμινία. Χρησιμοποιούνταν για επίσημες  αποστολές : μετακίνηση αντιπροσώπων, εθνικές πανηγύρεις και εορτές ( κυρίως στη  Δήλο),αλλά και για πρεσβείες σε συμμαχικές πόλεις. 10. τάς άλλας πάσας Λύσανδρος έλαβε: Ο αθηναϊκός στόλος είχε 180 πλοία και κα΄θε  πλοίο διέθετε περίπου 200 κωπηλάτες και στρατιώτες. Αφού σώθηκαν μόνο εννιά  πλοία και ελάχιστοι στρατιώτες, καταλαβαίνει κανείς πόσο μεγάλο ήταν το μέγεθος της  πανωλεθρίας  που υπέστησαν οι Αθηναίοι. Ενωμένο πιά το πεζικό και το ναυτικό τους 

κινεί σε αποστασία συμμαχικές πόλεις της Αθήνας και σύντομα θα αποκλείσει την πόλη  από στεριά και θάλασσα. 11. τα μεγάλα ιστία των νεών: Οι αρχαίοι έλληνες, όταν επρόκειτο να ναυμαχήσουν , αφαιρούσαν τα πανιά από το μεγάλο ιστό των πλοίων τους και τα άφηναν στη στεριά, για να είναι πιο ευέλικτα. Αυτό είχε κάνει  και ο Λύσανδρος. Έτσι ο κόνων, με την  παράτολμή του κίνηση να αρπάξει τα μεγάλα πανιά , μπόρεσε να ξεφύγει από τη  καταδίωξη των Λακεδαιμονίων και να σωθεί. 12. Ευαγόρας: Ισχυρός και γενναίος βασιλιάς στη Σαλαμίνα της Κύπρου. Φρόντισε για  την οχύρωση της πόλης και την οργάνωση του στρατού, για την ανάπτυξη του  εμπορίου αλλά και την πνευματική και ηθική προαγωγή των κατοίκων. Για ένα  διάστημα είχε φιλικές σχέσεις με τους Πέρσες, ενώ ήταν σύμμαχος με τους Αθηναίους. Με τη μεσολάβηση του Κόνωνα συνέβαλλε στην αναγέννηση της Αθήνας. Στη ναυμαχία  της Κνίδου (394 π.χ.) διοικούσε αυτοπροσώπως τον κυπριακό στόλο. Γι’ αυτό αργότερα  τον τίμησαν με ανδριάντα. Στο τέλος της ζωής του έχασε τη δύναμή του και  δολοφονήθηκε από κάποιο ευνούχο. Διάδοχός του υπήρξε ο Νικοκλής.

ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ  ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β.,Ι. 30‐32 ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ‐ΙΣΤΟΡΙΚΑ  1. τους αιχμαλώτους απήγαγεν: Αυτοί κατά τον Πλούταρχο ήταν 3.000 και κατά τον  Παυσανία 4.000. Όμως πρέπει να ήταν πολύ περισσότεροι ,αφού το σύνολο των  πληρωμάτων του αθηναϊκού στόλου υπερέβαινε τις 34.000 και ξέρουμε ίτι λίγοι  γλίτωσαν. 2. εις Λάμψακον απήγαγεν;: Ο Λύσανδρος μεταφέρει  πλοία ,αιχμαλώτους και λάφυρα, γιατί αυτή η πόλη, αφού την κυρίεψε και τη λεηλάτησε, την είχε καταστήσει ορμητήριο  των πολεμικών του επιχειρήσεων. 3. έπεμψε Θεόπομπον…..τα γεγονότα: Ο Λύσανδρος ήταν υποχρεωμένος να  ενημερώσει  την πατρίδα του για το αποτέλεσμα της ναυμαχίας. Η επιλογή αυτή δεν  ήταν τυχαία, γιατί ο Θεόπομπος ως πειρατής ήταν έμπειρος ναυτικός και θα έφτανε  στη Σπάρτη γρήγορα και εκ του ασφαλούς, όπως και έγινε. 4. α τε ήδη παρενενομήκεσαν : Οι Αθηναίοι στη διάρκεια του πολέμου  συμπεριφέρθηκαν σκληρά, κατά την πάγια  τακτική τους σε όσες πόλεις ήταν  ουδέτερες ή αποστατούσαν. Έτσι, εκδίωξαν τους κατοίκους από την Ιστιαία της Ευβοίας  (446‐445 π.χ.) και διαμοίρασν τη γη σε Αθηναίους κληρούχους. Σκληρότερα φέρθηκαν  στην Αίγινα (434 π.χ.), οπότε έκαψαν την πόλη, σκότωσαν ,αιχμαλώτισαν και εκδίωξαν  πολλούς κατοίκους του νησιού. Ανάλογη συμπεριφορά έδειξαν και στους κατοίκους της  Τορώνης Χαλκιδικής (422 π.χ.) και στη Σκιώνη Χαλκιδικής (421 π.χ.). Η χειρότερη  καταστροφή σημειώθηκε απέναντι στην ουδέτερη Μήλο (415 π.χ.) μετά από ασφυκτική  πολιορκία. Σκότωσαν τους έφηβους και τους άνδρες, υποδούλωσαν τα γυναικόπαιδα  και τη χώρα κατέστησαν αποικία τους. 5. την δεξιάν χείρα αποκόπτειν των ζωγρηθέντων : Η απάνθρωπη αυτή απόφαση  πάρθηκε στην εκκλησία του Δήμου γιατί οι περισσότεροι άντρες ήταν δεξιόχειρες και  με την αποκοπή της δεξιάς θα γίνονταν ανίκανοι και ακίνδυνοι στον πόλεμο. Κατά τον  Πλούταρχο η απόφαση αφορούσε την αποκοπή μόνο του αντίχειρα, ώστε οι άντρες να  μπορούν να κωπηλατούν, όχι όμως και να φέρουν δόρυ. 6. Φιλοκλής: αυτός πρότεινε στους Αθηναίους να αποκόψουν  το δεξί χέρι όσων θα  αιχμαλωτίζονταν στη ναυμαχία. Ήταν επίσης ο κύριος υπεύθυνος της συμφοράς στους  Αιγός ποταμούς, γιατί τη μέρα εκείνη αυτός και η μοίρα των πλοίων του είχαν την  επιφυλακή όλου του αθηναϊκού στόλου. Όμως επειδή υποτίμησε τους  Λακεδαιμονίους, δεν πήρε ατ κατάλληλα μέτρα ασφαλείας. Ο θάνατός του υπήρξε  άδοξος, αλλά τα τελευταία του λόγια συνθέτουν μια περήφανη στάση απέναντι στο  Λύσανδρο. ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ‐ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ  Η αλλαγή του χρόνου της αφήγησης από αόριστο σε παρατατικό δείχνει τη διάρκεια  και την ένταση της συζήτησης, τη συνεχή αναμόχλευση της μνήμης και των παθών και  τη συσσώρευση των κατηγοριών , ώστε να δικαιολογηθεί μια βαρβαρότητα. Η εξαίρεση του Αδείμαντου από την εκτέλεση δεν δικαιολογεί τις σκληρές αποφάσεις  των Λακεδαιμονίων. Η απάνθρωπη πράξη τους συναγωνίζεται τις βαρβαρότητες  των  Αθηναίων. Ο πόλεμος δεν προκαλεί μόνο υλικές ζημιές, τραυματισμούς και θανάτους, επιφέρει και την ψυχική και ηθική φθορά των ανθρώπων. Η νοσηρή κατάσταση του  πολέμου επιφέρει διαστροφή του ήθους και ανατροπή των αξιών, αυθαιρεσία και  κατίσχυση του δικαίου του ισχυροτέρου.

ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ  ΕΛΛΗΝΙΚΑ   ΒΙΒΛΙΟ  ΙΙ  ΠΑΡ. 1‐2 ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ‐ΙΣΤΟΡΙΚΑ 

1). « κατεστήσατο  τα πράγματα»: Ο  Λύσανδρος μετά τη νίκη  στους Αιγός   ποταμούς μετέβαλλε  το πολίτευμα  σε συμμαχικές πόλεις της Αθήνας από  δημοκρατικό σε ολιγαρχικό. Επικεφαλής διόρισε δεκαρχίες ( αρχή 10  ολιγαρχικών  ανδρών),που διοικούσαν σύμφωνα με τις επιθυμίες και τα συμφέροντα της  Σπάρτης.

2). « έπλει επί το Βυζάντιον  και Καλχηδόνα»: Πόλεις στην είσοδο του Βοσπόρου  απέναντι η μια στην άλλη. Το Βυζάντιο  κυριεύτηκε από τον Αλκιβιάδη με προδοσία  (409 π.χ.) και  η  Καλχηδόνα από τον στρατηγό Θρασύβουλο.

3). « οι δ’ αυτόν υπεδέχοντο» :  Ολιγαρχικοί κάτοικοι του Βυζαντίου και της  Καλχηδόνας ,που μετά τη ναυμαχία είχαν καταλάβει την πολιτική εξουσία και είδαν  το Λύσανδρο ως ελευθερωτή από την Αθηναϊκή κυριαρχία

. 4). « τούς των Αθηναίων  φρουρούς υποσπόνδους αφέντες»: Η λέξη υπόσπονδοι  αναφέρεται σε ηττημένους που παραδόθηκαν στους νικητές  μετά από ένσπονδη  ανακωχή. Σπονδές τελούνταν σε κάθε επίσημη συμφωνία προς τιμήν των θεών που  τους καλούσαν ως μάρτυρες. έτσι, προσδίδοντας  ιερότητα στην πράξη, ο  παραβάτης της οποίας αντιμετώπιζε την κοινωνική κατακραυγή και το μένος των  θεών.

5). « τότε έφυγον εις τον Πόντον»: όσοι πρόδωσαν το Βυζάντιο στον Αλκιβιάδη ( 409 π.χ.) επειδή ένιωθαν ανασφαλείς μετά την ήττα των Αθηναίων στους Αιγός  ποταμούς αποσύρθηκαν στόν Πόντο. 6). « ύστερον δέ»: Οι αυτοεξόριστοι του Πόντου, μετά την ανατροπή των τριάκοντα  τυράννων και την αποκατάσταση της δημοκρατίας από το Θρασύβουλο, ήρθαν  στην Αθήνα και απέκτησαν πολιτικά δικαιώματα

. 7). « θάττον των επιτηδείων ένδειαν έσεσθαι»: Η αθήνα πριν τη λήξη της σικελικής  εκστρατείας (413 π.χ.) πολιορκούνταν από τη μεριά της Δεκέλειας και γι’ αυτό  ανεφοδιάζονταν με τον εμπορικό της στόλο από τη Θράκη και τον Εύξεινο  πόντο. Ο  Λύσανδρος όμως θα αποκόψει και αυτούς τους θαλάσσιους δρόμους  ανεφοδιασμού και θα πολιορκήσει την Αθήνα από τη θάλασσα, όπως ο Άγης από  την  ξηρά. Έτσι η πόλη θα περάσει δύσκολες ώρες και η θέση της θα επιδεινώνεται, αφού θα είναι αναγκασμένη να δέχεται και τους Αθηναίους που της στέλνει ο  Λύσανδρος.                                           ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ –ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ  Με τη ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς ουσιαστικά κρίθηκε ο πελοποννησιακός  πόλεμος υπέρ των Λακεδαιμονίων και ο Λύσανδρος είναι ο κυρίαρχος της  κατάστασης. Σκοπός του είναι η κατάληψη της Αθήνας. Όμως δεν βιάζεται ,γιατί  θέλει  πρώτα  να αποκόψει τους θαλάσσιους δρόμους του εφοδιασμού  των  Αθηναίων. Γι’ αυτό έπλευσε κατά του Βυζαντίου και της  Καλχηδόνας.  Οι κάτοικοι   τους τον είδαν σαν ελευθερωτή και από σεβασμό στους άγραφους νόμους άφησαν  ελεύθερους  τους άνδρες των αθηναϊκών φρουρών.  Ο δέ  Λύσανδρος αφού  κατέλαβε τις πόλεις αυτές αποπέμπει όποιον Αθηναίο βρίσκει στην Αθήνα με  σκοπό να προκαλέσει επιδείνωση της κατάστασης των πολιορκημένων Αθηναίων  λόγω υπερπληθυσμού. Αξιοσημείωτο είναι ότι  οι κινήσεις του Λυσάνδρου και των  συμμάχων του ,που έχουν κάποια διάρκεια,  εκφράζονται με παρατατικό, ενώ για 

τα συντελεσμένα γεγονότα χρησιμοποιεί αόριστο. Η διαπλοκή και η εναλλαγή των  παρελθοντικών χρόνων αποκαλύπτει τον επιδιωκόμενο σκοπό  του Λύσανδρου, η  πραγματοποίηση του οποίου θα σημάνει την παράδοση της Αθήνας.

 ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ  ΕΛΛΗΝΙΚΑ  ΒΙΒΛΙΟ ΙΙ  ΠΑΡ. 3‐4  ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ‐ΙΣΤΟΡΙΚΑ  1).  «  καταλιπών .... Σθενέλαον αρμοστήν» :  Αρχικά οι αρμοστές ήταν στρατιωτικοί και  πολιτικοί άρχοντες, είκοσι στον αριθμό, που διοικούσαν τις πόλεις των περιοίκων. Κατά  τον Πελοποννησιακό πόλεμο και μετά  διοικούσαν τις πόλεις που είχαν περιέλθει στην  ηγεμονία της Σπάρτης. Ο θεσμός καταργήθηκε το 371 π.Χ. μετά τη μάχη των Λεύκτρων.

2). « οία εποίησαν Μηλίους τε ...και Ιστιαίας και Σκιωναίους και Τορωναίους και  Αιγινήτας...» :  Οι Αθηναίοι εκπροσωπώντας το δίκαιο του ισχυροτέρου και  ακολουθώντας ιμπεριαλιστική πολιτική, δε διστάζουν και χωρίς κανένα ηθικό φραγμό  επεκτείνουν την ηγεμονία τους καταργώντας την αυτονομία και την ανεξαρτησία  μικρών πόλεων‐κρατών, που είτε ακολουθούσαν ουδέτερη τακτική είτε αποστατούσαν  από τη συμμαχία τους είτε ανήκαν στην Πελοποννησιακή συμμαχία.

3). « εκκλησία του Δήμου» : Ήταν το κύριο νομοθετικό όργανο της Αθηναϊκής  δημοκρατίας. Σε αυτή συμμετείχαν  όλοι οι Αθηναίοι πολίτες ηλικίας άνω των 21 ετών. Οι συνελεύσεις της διακρίνονταν  σε τακτικές και έκτακτες. Οι συνεδριάσεις γίνονταν  στην Πνύκα. Το έργο της ήταν πολύπλευρο και ουσιώδες καθώς αποφάσιζε  για όλα τα  σοβαρά  θέματα , πολέμου και ειρήνης, ενέκρινε και απέρριπτε νόμους και άρχοντες, αλλά είχε και δικαστικές αρμοδιότητες ( υποθέσεις ιεροσυλίας, προδοσίας, εξοστρακισμού ,στέρησης πολιτικών δικαιωμάτων κ.α.).

4). «  δια των μακρών τειχών»: Έτσι  ονομάζονταν τα τείχη που προστάτευαν το τμήμα  της Αττικής μεταξύ της  Αθήνας, του Πειραιά και του Φαλήρου. Το ένα από αυτά  κατέληγε στον Πειραιά και το άλλο στο Φάληρο. Τις βάσεις τους τις είχε θέσει ο Κίμων ( Κιμώνειο τείχος) , αλλά τα αποπεράτωσε ο Περικλής, που για μεγαλύτερη ασφάλεια  έχτισε στο μέσο τους και το τρίτο σκέλος. Τα τείχη ήταν :βόρειο, μέσον και νότιον.

5). « έδοξε τους λιμένας αποχώσαι  πλήν ενός»: Τα λιμάνια της Αθήνας ήταν: α). του  Φαλήρου ( Φαληρικός όρμος) β). της Μουνιχίας ( σημερινό Τουρκολίμανο), γ).   της  Ζέας ( σημερινό Πασαλιμάνι), δ). του Πειραιά ή το Εμπόριον και ε). του Κανθάρου ( μέρος του Πειραιά).                    ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ‐ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ  Στην ενότητα αυτή καταγράφεται η απήχηση  της συμφοράς  μετά την άφιξη της  Παράλου και η συναισθηματική φόρτιση των πολιτών εξαιτίας του κινδύνου. Επίσης  απαριθμούνται  τα μέτρα που αποφάσισε η Εκκλησία του Δήμου για την αντιμετώπιση  της κατάστασης. Αξιοπρόσεκτο είναι το γεγονός  ότι το πλαίσιο των ενεργειών του  Λύσανδρου δεν είναι μόνο στρατιωτικό αλλά έχει και πολιτικό χαρακτήρα. Χαρακτηριστική ε ίναι η διαπλοκή και η εναλλαγή των παρελθοντικών χρόνων ,που  αποκαλύπτει τον επιδιωκόμενο σκοπό του Λύσανδρου ( των επιτηδείων ένδειαν  έσεσθαι), η πραγμάτωση του οποίου θα σημάνει και την παράδοση της Αθήνας  Και στην ενότητα αυτή η καταγραφή των αντιδράσεων από τους πολιορκημένους  γίνεται με την εναλλαγή παρατατικού και αόριστου στους χρόνους των ρημάτων. Ο  παρατατικός δείχνει τη διάρκεια και την έκταση του θρήνου, αλλά και τη  συνειδητοποίηση του κινδύνου. Ο Αόριστος δηλώνει την οριστική και αναπότρεπτη  τροπή του πολέμου ,αλλά και την ύστατη προσπάθεια για την αντιμετώπισή του.  Η είδηση της συμφοράς και η απήχησή της, η συνειδητοποίηση της απειλής και οι  αποφάσεις για την αποτροπή της δίνονται με κινηματογραφικό τρόπο και συνθέτουν  έναν πίνακα με βάθος και εναλλαγή σκηνών. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει την  αφηγηματική χάρη και ικανότητα του ιστορικού , που χαρακτηρίστηκε δίκαια αττική  μέλισσα και αττική μούσα .

  ΔΟΜΙΚΑ  ΣΤΟΙΧΕΙΑ  ΕΝΟΤΗΤΑΣ   1‐4  ΒΙΒΛ. ΙΙ  ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ:  ‐Επεί δε τα εν  τη Λαμψάκω  κατεστήσατο                                                              ‐΄επλει επί το Βυζάντιον και  Καλχηδόνα  Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ: ‐Οι δε αυτόν υπεδέχοντο                                             ‐αφέντες υποσπόνδους τους φρουρούς των Αθηναίων  Η ΤΥΧΗ ΤΩΝ ΠΡΟΔΟΤΩΝ:‐ Οι προδόντες‐τότε μεν έφυγον εις τον Πόντον                                                                           ‐ύστερον δ’εις τας  Αθήνας.                                                                          ‐και εγένοντο Αθηναίοι  Η ΤΑΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ:‐Απέπεμπε εις τας Αθήνας:‐τους τε φρουρούς                                                                                                       ‐και ει τινα άλλον Αθηναίον ίδοι                                                                  ‐διδούς εκείσε μόνον πλέουσι ασφάλειαν.... ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΟΣ ΣΚΟΠΟΣ : Ήδειν : ‐ όσω αν πλείους συλλεγώσιν εις το άστυ....                                                                 ‐θάττον έσεσθαι ένδειαν των επιτηδείων. ΑΛΛΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ: ‐Κατέλιπεν αρμοστήν Βυζαντίου.... Σθενέλαον                                                                    ‐και αυτός αποπλεύσας.... τας ναυς επεσκεύαζεν  Η ΑΠΗΧΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ:‐Ελ γετο  νυκτός η συμφορά                                                                           ‐και οιμωγή εκ του Πειραιώς εις το άστυ διήκεν           ‐ο έτερος τω ετέρω την συμφορά παρήγγελλε          ‐΄ωστε εκείνης της νυκτός ουδείς εκοιμήθη. Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ :‐ Οι Αθηναίοι επένθουν:‐ου μόνον τους απολωλότας                                                                                                           ‐αλλά πολύ μάλλον.. εαυτούς  ‐ενόμιζον γαρ πείσεσθαι οία εποίησαν Μηλίους... ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ :Έδοξεν :‐ τους τε λιμένας αποχώσαι πλην ενός                                                                          ‐και τα τείχη ευτρεπίζειν           ‐και φυλακάς εφιστάναι          ‐  και τάλλα πάντα ως εις πολιορκίαν.....

16-23

Η ΠΡΟΤΑΣΗ  ΤΟΥ ΘΗΡΑΜΕΝΗ:  ‐ει βούλονται  πέμψαι αυτόν παρά Λύσανδρον                                                           ‐΄ηξει ειδώς: ‐πότερον οι Λακεδαιμόνιοι αντέχουσι περί                                                                            των τειχών βουλόμενοι εξανδραποδίσασθαι                    την πόλιν               ‐ή  ένεκα πίστεως 

ΛΟΓΟΙ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗΣ  :‐  επετήρει Θηραμένης                                               ‐οπότε Αθηναίοι έμελλον... ομολογήσειν ό,τι τις λέγοι 

ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΙΕΣ:          απήγγειλεν:‐ότι  αυτόν Λύσανδρος τέως μεν κατέχοι                                                             ‐είτα κελεύοι ιέναι εις Λακεδαίμονα                                                             ‐(έλεγε) γάρ ( αυτώ) ουκ είναι ( Λύσανδρος) κύριος...                                                               αλλά τους εφόρους. ΕΝΕΡΓΕΙΑ  ΑΘΗΝΑΙΩΝ :‐ Θηραμένης ηρέθη πρεσβευτής εις Λακεδαίμονα αυτοκράτωρ                                                δέκατος αυτός.

ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ  :‐  έπεμψε Αριστοτέλην..... αγγελούντα τοις εφόροις                                                 ‐ότι αποκρίναιτο Θηραμένει εκείνους κυρίους είναι.... ΕΡΩΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΣΗ:  ‐ ερωτώμενοι δε επί τίνι λόγω ήκοιεν                                                ‐είπαν ότι (ήκοιεν) αυτοκράτορες περί ειρήνης.

ΟΙ  ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ: ‐αντέλεγον Κορίνθιοι: ‐μή σπένδεσθαι Αθηναίοις                                                                                                                     λλ’εξαιρείν (αυτούς)

Η ΕΝΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΩΝ : ‐Λακεδαιμόνιοι έφασαν ουκ ανδραποδιείν πόλιν                                                                       Ελληνίδα    ‐ειργασμένην  μέγα αγαθόν εν τοις μεγίστοις .... ΟΙ ΟΡΟΙ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ: ‐εφ’ώ  τους  Αθηναίους έπεσθαι Λακεδαιμονίοις....                                           ‐καθελόντας τα τε μακρά τείχη και τον Πειραιά                                           ‐και παραδόντας τας ναυς πλήν δώδεκα                                            ‐και καθέντας τούς φυγάδας  : Η ΥΠΟΔΟΧΗ ΚΑΙ Η ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ:‐εισιόντας δ’αυτούς περιεχείτο όχλος πολύς                                                          ‐εφοβούντο μή άπρακτοι ήκοιεν                                                          ‐ου γάρ έτι ενεχώρει μέλλειν δια το πλήθος των                                                                   απολλυνένων τω λιμώ. Η ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΘΗΡΑΜΕΝΗ:  ‐ χρή : ‐πείθεσθαι Λακεδαιμονίοις                                                                    ‐και τα τείχη περιαιρείν  Η ΑΠΗΧΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ: ‐αντείπον μέν τινές αυτώ                                                              ‐πολύ δέ πλείονες συνεπήνεσαν αυτώ  ‐έδοξε δέχεσθαι την ειρήνην  ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ :‐Λύσανδρος τε κατέπλει εις τον Πειραιά                                                       ‐και οι φυγάδες κατήσαν                                                      ‐και τα τείχη κατέσκαπτον υπ’αυλητρίδων....                                                     νομίζοντες εκείνην την ημέραν τη Ελλάδι άρχειν της                                                        ελευθερίας.

 ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ  ‐ΙΣΤΟΡΙΚΑ 

1). «τοιούτων δε όντων ( των πραγμάτων) :  Η κατάσταση των Αθηναίων είναι  απελπιστική ,καθώς τους πολιορκεί ο Άγης από την ξηρά και ο Λύσανδρος από τη θάλασσα. Δεν έχουν πιά ούτε πλοία ούτε συμμάχους και υποφέρουν από το  συνωστισμό και τη σιτοδεία. Στην αρχή απορρίπτουν κάθε σκέψη για συμβιβασμό  όμως η λιμοκτονία και η γενική αποθάρρυνση τους υποχρεώνουν στο τέλος να  προτείνουν τη μερική κατεδάφιση των τειχών σε έκταση δέκα σταδίων.

2).  « διέτριβε παρά Λυσάνδρω»: Την εποχή αυτή  ( Μάρτιος του 404 π.Χ.) ο Λύσανδρος  πολιορκούσε τη Σάμο, τη μόνη πόλη που έμεινε πιστή στους Αθηναίους.\

3). « Οι Λακεδαιμόνιοι αντέχουσι περί των τειχών»: Οι  Σπαρτιάτες ανέκαθεν ήταν 

αντίθετοι με την οχύρωση των πόλεων έξω από την Πελοπόννησο. Έτσι, όταν οι  Αθηναίοι μετά τη λήξη  των Περσικών πολέμων (478 π.Χ.) ανήγειραν τα μακρά τείχη, που τους παρείχαν ασφάλεια και συμβόλιζαν το μεγαλείο και την ανεξαρτησία τους, οι  Λακεδαιμόνιοι αντέδρασαν έντονα, γιατί τα θεωρούσαν επικίνδυνα για τη δική τους  ασφάλεια. Γι’αυτό βασικός όρος για την παράδοση της αθήνας ήταν η κατεδάφιση των  τειχών.

4). «επιτηρών  οπότε αθηναίοι έμελλον ...ομολογήσειν»:Ως ολιγαρχικός ήθελε την  παράδοση της Αθήνας , ώστε να επιτευχθεί η αλλαγή του καθεστώτος. Γι’αυτό  καθυστέρησε τόσο πολύ, έως ότου οι συμπολίτες του εξαντλημένοι από την πείνα θα  συμφωνούσαν με οποιονδήποτε όρο των Λακεδαιμονίων..

5). «τους εφόρους είναι κυρίους»:Οι έφοροι υπήρξαν η ανώτατη πολιτική αρχή σε  πολλές δωρικές πόλεις και φυσικά στη Σπάρτη. Ήταν πέντε και εκλέγονταν απ’όλους  τους πολίτες και η εξουσία τους διαρκούσε ένα χρόνο. Στην αρχή ήταν θεσμός  δημοκρατικός που επιβλήθηκε για την παρακολούθηση της πειθαρχίας των πολιτών  όμως με το πέρασμα του χρόνου έγιναν θεσμός συντηρητικός και μετά τον 7ο  αώνα  κατέστησαν οι πραγματικοί κυβερνήτες της πόλης με εκτελεστική και νομοθετική  εξουσία. Αυτοί συγκαλούσαν την Απέλλα και τη  Γερουσί α και εκτελούσαν τις αοφ΄σεις  των σωμάτων αυτών. Διαπραγματεύονταν με τους ξένους πρέσβεις , εφάρμοζαν την  ξενηλασία, δίκαζαν μαζί με τη γερουσία σοβαρές υποθέσεις, φρόντιζαν για την αγωγή  των εφήβων, συγκρατούσαν σε υποταγή τους είλωτες και τους περίοικους και  επέβλεπαν τους πάντες ακόμη και τους βασιλείς. Με τον καιρό έχασαν την εξουσία  τους και έγιναν υποχείριοι των 28 Γερόντων. Ο θεσμός καταργήθηκε οριστικά το 2ο  μ.Χ. αι.

6). «ηρέθη πρεσβευτής αυτοκράτωρ»: ήταν ανώτατο αξίωμα στην Αθήνα σε δύσκολες  πρεσβευτικές αποστολές. Ο πρεσβευτή που τις αναλάμβανε είχε απόλυτη 

πληρεξουσιότητα και διαχειριζόταν «εν λευκώ»τις σοβαρές υποθέσεις.

7). «έπεμψεν  Αριστοτέλην»: Ήταν εξόριστος Αθηναίος ολιγαρχικός που τον  συμπεριέλαβε ο Λύσανδρος σε αυτή την εμπιστευτική αποστολή προς τους εφόρους.,γιατί ήξερε ότι πρόθυμα θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της Σπάρτης. αργότερα  μάλιστα έγινε , όπως και ο Θηραμένης ,ένας από τους Τριάκοντα τυράννους.

8). «επεί ήσαν εν Σελλασία»: Πρόκειται για μεθοριακή πόλη της Λακωνικής, βόρεια της  Σπάρτης, με μεγάλη  στρατηγική σημασία.  

9). «Επεί δ’ ήκον»: Η δεκαμελής αποστολή των Αθηναίων αφού δέχθηκε τον έλεγχο στη  Σελλασία για το λόγο της άφιξής της, έφτασε στη Σπάρτη ύστερα από πρόσκληση των  εφόρων.

10). «εκκλησίαν εποίησαν»: Οι έφοροι συγκάλεσαν στη σπάρτη συνέδριο, στο οποίο  παρευρίσκονταν οι εκπρόσωποι της Πελοποννησιακής συμμαχίας, για να αποφασίσουν  από κοινού για την τύχη της Αθήνας.

11). «αντέλεγον Κορίνθιοι και Θηβαίοι μάλιστα»: Ήταν οι μεγαλύτεροι εχθροί της  Αθήνας κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου αλλά και νωρίτερα. Οι πρώτοι  αντιδρούσαν εξαιτίας του οικονομικού ανταγωνισμού και της πολιτειακής διαφοράς  τους. άλλωστε ήταν η ισχυρότερη ολιγαρχική δύναμη μετά τη Σπάρτη και σταθερός  σύμμαχος αυτής. Οι Θηβαίοι, πάλι ήταν άσπονδος εχθρός της Αθήνας, για τί ένιωθαν  ότι απειλούνταν από την επεκτατική πολιτική της.  

12). «εν τοις μεγίστοις κινδύνοις γενομένοις τη Ελλάδι»:  Πρόκειται για τους Περσικούς  πολέμους ( 490‐478 π.Χ.), όπου η Αθήνα έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην απόκρουση  των Περσών και τη διατήρηση της ελευθερίας των Ελλήνων.

13). «επανέφερον ταύτα εις τας Αθήνας»:  Ήταν οι όροι που οι Λακεδαιμόνιοι  απαίτησαν για τη σύναψη ειρήνης: α. κατεδάφιση των μακρών τειχών και του τείχους  του Πειραιά, β. παράδοση όλου του στόλου εκτός από δώδεκα πλοία γ. επιστροφή  όλων των πολιτικών εξορίστων, δ.  αποδοχή  των ίδιων εχθρών και φίλων με τους  Λακεδαιμονίους ε. αναγνώριση της ηγεμονίας και της πρωτοπορίας της Σπάρτης  αλλ ά  και συμπόρευση μαζί της σε κάθε εκστρατεία.

14). « αντειπόντων δε τινων....έδοξε δέχεσθαι την ειρήνην: Η αποδοχή των όρων  ειρήνης και η παράδοση της Αθήνας έγινε τέλη Μαρτίου αρχές Απριλίου  του 404 π.Χ.

15). «Λύσανδρος κατέπλει εις τον Πειραιά»:Ο Λύσανδρος αρχικά πολιορκούσε την  Αθήνα από τη θάλασσα ,όπως ο άγης από την ξηρά. Επειδή όμως οι Αθηναίοι  αντιστέκονταν ,έπλευσε με μέρος του στόλου του εναντίον πόλεων της Μ. Ασίας των  οποίων ρύθμισε την πολιτική κατάσταση βίαια ή ειρηνικά, σύμφωνα με τα συμφέροντα  της Σπάρτης. Η είδηση της παράδοσης της Αθήνας τον βρήκε να πολιορκεί τη Σάμο. Έλυσε λοιπόν την πολιορκία της και κατέπλευσε στον Πειραιά.

16). «τα τείχη κατέσκαπτον υπ’αυλητρίδων»: Οι Λακεδαιμόνιοι κατά την κατεδάφιση  των τειχών, για να πανηγυρίσουν τη νίκη τους αυτοί και οι ολιγαρχικοί Αθηναίοι  κάλεσαν αυλητρίδες, όπως γινόταν στα γλέντια και στα συμπόσια δίνοντας συμβολικό  χαρακτήρα στην πράξη τους.

17). «νομίζοντες ... άρχειν της ελευθερίας»»:  Οι Έλληνες πίστευαν ότι την ημέρα αυτή  απελευθερώνονταν από την τυραννία των Αθηναίων. Γι’αυτό και συμμετέχουν σ’αυτό  το «πανηγύρι της χαράς». Όμως σύντομα το μέλλον έδειξε ότι η προσδοκία τους αυτή  ήταν λανθασμένη, γιατί οι Λακεδαιμόνιοι αποδείχτηκαν χειρότεροι δυνάστες από τους  Αθηναίους.

       ΝΟΗΜΑΤΙΚΕΣ  ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ 

Στην ενότητα αυτή έχουμε μακροπερίοδο υποταγμένο λόγο ( κύριες και δευτερεύουσες  προτάσεις, ρηματικά, απαρεμφατικά και μετοχικά σύνολα). Η δομή αυτή του λόγου  συμβάλλει στη διαβάθμιση του ουσιώδους από το επουσιώδες. Η διαπλοκή και η  διακοπή των δευτερευσών προτάσεων υπηρετεί και αισθητική σκοπιμότητα:   υποδεικνύει τα τεχνάσματα που χρησιμοποιεί ο Θηραμένης για να εξαπατήσει τους  Αθηναίους. Η συσσώρευση ποικίλων ρηματικών τύπων δείχνει τη δράση και την κινητικότητα, ενώ η αφθονία και διαπλοκή των δευτερευουσών προτάσεων μαρτυρεί  τις σχέσεις Λυσάνδρου και εφόρων αλλά και των Αθηναίων πρεσβευτών με τους  Λακεδαιμονίους. Τα στοιχεία αυτά συνθέτουν το πρώτο σκηνικό της διπλωματικής και  διαπραγματευτικής δραστηριότητας.  Σε δεύτερο επίπεδο έχουμε την αγωνία και την  απελπισία των Αθηναίων για την τύχη της πρεσβείας, όπου η συσσώρευση επτά  ρηματικών τύπων  και ο κοφτός λόγος  την υπερτονίζει. Η διάρκεια και η ένταση των  συζητήσεων στην εκκλησία δηλώνεται με παρατατικούς ( απήγγειλον, ποιοίντο,   προηγόρει), ενω η τελική απόφαση υπογραμμίζεται με τον αόριστο :έδοξε. Στην παράγραφο 23 παρατηρούμε πολυσύνδετο σχήμα ( τε‐καί‐καί), σύντομες κοφτές  φράσεις, συσσώρευση παρατατικών , που δηλώνουν την ταχύτητα των εξελίξεων, την  ενότητα των ενεργειών και τη συμμόρφωση των πολιτών στα κελεύσματα του νικητή .

                                     ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ  ΣΤΟΙΧΕΙΑ 

‐Η πρεσβευτική αποστολή έχει τη δυνατότητα να εξακριβώσει τις προθέσεις του  αντιπάλου.

‐Η πολιτική διαφωνία και η αρχομανία θέτουν το ατομικό συμφέρον πάνω από το  συλλογικό.

‐Τα ασύστολα ψεύδη είναι η δικαιολογία των αισχρών πράξεων  ‐Για σοβαρά θέματα ειρήνης και πολέμου αποφασίζει μόνο η ανώτατη κυβερνητική  αρχή.

‐Οι προδότες εξυπηρετούν τα συμφέροντα των αντιπάλων και όχι της πατρίδας.

‐Ο ηττημένος στον πόλεμο υποχρεώνεται να λογοδοτήσει για τις πράξεις του και να  δεχθεί το συμβιβασμό. ‐‐ Οι πολιτικές διαφορές και τα οικονομικά συμφέροντα οξύνουν τα πάθη και  παρασύρουν σε ακρότητες.

‐Η προσφορά μιας πόλης στο κοινό καλό μένει στη μνήμη και σε περιπτώσεις ατυχίας  της βαρύνει θετικά στη λήψη αποφάσεων.

‐Τα τείχη μιας πόλης, το ναυτικό της και η σταθερότητα των δημοκρατικών θεσμών της  συντελούν στην αυτοδυναμία  και αυτονομία της

. ‐Ο νικητής είναι κυρίαρχος στην ξηρά και τη θάλασσα και απαιτεί πλήρη συμμόρφωση   στις εντολές του.

‐Όταν πιέζει το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, τότε δημιουργούνται αισθήματα  αγωνίας και φόβου.

‐Η φωνή της ψυχρής λογικής δίνει προτεραιότητα στην επιβίωση.

___________________________________________________

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ

 

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 16-19

Μετάφραση

<16>οἱ δ” ᾿Αθηναῖοι ἐκ τῆς Σάμου ὁρμώμενοι τὴν βασιλέως κακῶς ἐποίουν, καὶ ἐπὶ τὴν Χίον καὶ τὴν ῎Εφεσον ἐπέπλεον, καὶ παρεσκευάζοντο πρὸς ναυμαχίαν, καὶ στρατηγοὺς πρὸς τοῖς ὑπάρχουσι προσείλοντο Μένανδρον, Τυδέα, Κηφισόδοτον. <17>Λύσανδρος δ” ἐκ τῆς ῾Ρόδου παρὰ τὴν ᾿Ιωνίαν ἐκπλεῖ πρὸς τὸν ῾Ελλήσποντον πρός τε τῶν πλοίων τὸν ἔκπλουν καὶ ἐπὶ τὰς ἀφεστηκυίας αὐτῶν πόλεις. ἀνήγοντο δὲ καὶ οἱ᾿Αθηναῖοι ἐκ τῆς Χίου πελάγιοι· ἡ γὰρ ᾿Ασία πολεμία αὐτοῖς ἦν. <18>Λύσανδρος δ” ἐξ ᾿Αβύδου παρέπλει εἰς Λάμψακον σύμμαχον οὖσαν ᾿Αθηναίων· καὶ οἱ ᾿Αβυδηνοὶ καὶ οἱ ἄλλοι παρῆσαν πεζῇ. ἡγεῖτο δὲ Θώραξ Λακεδαιμόνιος. <19> προσβαλόντες δὲ τῇ πόλει αἱροῦσι κατὰ κράτος, καὶ διήρπασαν οἱ στρατιῶται οὖσαν πλουσίαν καὶ οἴνου καὶ σίτου καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων πλήρη· τὰ δὲ ἐλεύθερα σώματα πάντα ἀφῆκε Λύσανδρος.

Οι Αθηναίοι έχοντας ως ορμητήριο  τη Σάμο λεηλατούσαν τη γη του βασιλιά, και έκαναν επιθέσεις εναντίον της Χίου και της Εφέσου, και προετοιμάζονταν για ναυμαχία, και ως στρατηγούς εκτός από τους υπάρχοντες εξέλεξαν επιπλέον τον Μένανδρο , τον Τυδέα και τον Κηφισόδοτο. Ο Λύσανδρος από την άλλη αποπλέει από τη Ρόδο παράλληλα προς την Ιωνία με κατεύθυνση τον Ελλήσποντο, για να εμποδίσει την έξοδο των πλοίων και εναντίον των πόλεων που είχαν αποστατήσει από αυτούς. Βγήκαν και οι Αθηναίοι από τη Χίο προς το ανοιχτό πέλαγος˙ γιατί η Ασία ήταν εχθρική σ’ αυτούς. Ο Λύσανδρος από την Άβυδο πλέει παραλιακά προς τη Λάμψακο που ήταν σύμμαχος των Αθηναίων˙ Και στρατιώτες από την Άβυδο και άλλοι (σύμμαχοι) έφτασαν πεζοί. Αρχηγός τους ήταν ο Θώρακας ο Λακεδαιμόνιος. Αφού επιτέθηκαν στην πόλη, την κυριεύουν με έφοδο και την λεηλάτησαν οι στρατιώτες αφού ήταν πλούσια και γεμάτη κρασί και τρόφιμα και όλα τα αναγκαία. Όμως τους ελεύθερους πολίτες ο Λύσανδρος τους απελευθέρωσε.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 20-24

Μετάφραση

<20>  οἱ δ” ᾿Αθηναῖοι κατὰ πόδαςπλέοντες ὡρμίσαντο τῆς Χερρονήσου ἐν ᾿Ελαιοῦντι ναυσὶν ὀγδοήκοντα καὶ ἑκατόν. ἐνταῦθα δὴ ἀριστοποιουμένοις αὐτοῖς ἀγγέλλεται τὰ περὶ Λάμψακον, καὶ εὐθὺς ἀνήχθησαν εἰς Σηστόν. <21>  ἐκεῖθεν δ” εὐθὺς ἐπισιτισάμενοι ἔπλευσαν εἰς Αἰγὸς ποταμοὺς ἀντίον τῆς Λαμψάκου· διεῖχε δ” ὁ ῾Ελλήσποντος ταύτῃ σταδίους ὡς πεντεκαίδεκα. ἐνταῦθαδὴ ἐδειπνοποιοῦντο. <22> Λύσανδρος δὲ τῇ ἐπιούσῃ νυκτί, ἐπεὶὄρθρος ἦν, ἐσήμηνεν εἰς τὰς ναῦς ἀριστοποιησαμένους εἰσβαίνειν, πάντα δὲ παρασκευασάμενος ὡς εἰς ναυμαχίανκαὶ τὰ παραβλήματα παραβάλλων, προεῖπεν ὡς μηδεὶς κινήσοιτο ἐκ τῆς τάξεως μηδὲ ἀνάξοιτο. <23> οἱ δὲ ᾿Αθηναῖοι ἅμα τῷ ἡλίῳ ἀνίσχοντι ἐπὶ τῷ λιμένι παρετάξαντο ἐν μετώπῳ ὡς εἰς ναυμαχίαν. ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀντανήγαγε Λύσανδρος, καὶ τῆς ἡμέρας ὀψὲ ἦν,ἀπέπλευσαν πάλιν εἰς τοὺς Αἰγὸς ποταμούς.<24> Λύσανδρος δὲ τὰς ταχίστας τῶννεῶν ἐκέλευσεν ἕπεσθαι τοῖς ᾿Αθηναίοις, ἐπειδὰν δὲ ἐκβῶσι, κατιδόντας ὅ τι ποιοῦσιν ἀποπλεῖν καὶ αὐτῷ ἐξαγγεῖλαι. καὶ οὐ πρότερον ἐξεβίβασεν ἐκ τῶν νεῶν πρὶν αὗται ἧκον. ταῦτα δ” ἐποίει τέτταρας ἡμέρας· καὶ οἱ ᾿Αθηναῖοι ἐπανήγοντο.

Οι Αθηναίοι πλέοντας από κοντά αγκυροβόλησαν στην Ελαιούντα της Χερσονήσου με εκατόν ογδόντα πλοία. Εκεί λοιπόν, την ώρα που γευμάτιζαν αναγγέλλονται σ΄ αυτούς  τα σχετικά με την Λάμψακο και αμέσως βγήκαν στα ανοιχτά προς τη Σηστό. Από εκεί αμέσως αφού ανεφοδιάστηκαν, έπλευσαν προς τους Αιγός Ποταμούς απέναντι από τη Λάμψακο˙  Σ΄ αυτό το σημείο ο Ελλήσποντος είχε πλάτος μέχρι δεκαπέντε στάδια. Εκεί λοιπόν δειπνούσαν. Ο Λύσανδρος την επόμενη νύχτα, ενώ ήταν ακόμη ξημερώματα, έδωσε σήμα (στους άνδρες) ,αφού προγευματίσουν, να μπαίνουν  στα πλοία, και αφού τα πάντα τα προετοίμασε σαν να πρόκειται να ναυμαχήσει, και αφού τοποθέτησε τα παραπετάσματα, προειδοποίησε (τους άνδρες) κανείς να μην μετακινηθεί από την παράταξη ούτε να βγει στα ανοιχτά. Οι Αθηναίοι από την άλλη, με την ανατολή του ηλίου παρατάχτηκαν κατά μέτωπο μπροστά στο λιμάνι για ναυμαχία. Επειδή όμως δεν βγήκε ο Λύσανδρος για τους αντιμετωπίσει, και ήταν προχωρημένη ώρα της ημέρας, επέστρεψαν στους Αιγός Ποταμούς. Ο Λύσανδρος όμως, διέταξε τα πιο γρήγορα από τα καράβια να ακολουθούν τους Αθηναίους και μόλις αυτοί βγουν στη στεριά, αφού παρατηρήσουν τι κάνουν να αναχωρήσουν και να το ανακοινώσουν σ΄ αυτόν. Και δεν έβγαλε τους άνδρες από τα πλοία νωρίτερα, παρά μόνο αφού αυτά (τα πιο γρήγορα καράβια) επέστρεψαν. Και αυτά τα έκανε για τέσσερις ημέρες˙  και οι Αθηναίοι ανοίγονταν πάλι στο πέλαγος για να τον αντιμετωπίσουν.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 25-27

Μετάφραση

<25> ᾿Αλκιβιάδης δὲ κατιδὼν ἐκ τῶν τειχῶν τοὺς μὲν᾿Αθηναίους ἐν αἰγιαλῷ ὁρμοῦντας καὶ πρὸς οὐδεμιᾷ πόλει,τὰ δ” ἐπιτήδεια ἐκ Σηστοῦ μετιόντας πεντεκαίδεκα σταδίουςἀπὸ τῶν νεῶν, τοὺς δὲ πολεμίους ἐν λιμένι καὶ πρὸς πόλειἔχοντας πάντα, οὐκ ἐν καλῷ ἔφη αὐτοὺς ὁρμεῖν, ἀλλὰμεθορμίσαι εἰς Σηστὸν παρῄνει πρός τε λιμένα καὶ πρὸςπόλιν· οὗ ὄντες ναυμαχήσετε, ἔφη, ὅταν βούλησθε. <26> οἱ δὲ στρατηγοί, μάλιστα δὲ Τυδεὺς καὶ Μένανδρος, ἀπιέναι αὐτὸν ἐκέλευσαν· αὐτοὶ γὰρ νῦν στρατηγεῖν, οὐκ ἐκεῖνον. καὶ ὁ μὲν ᾤχετο. <27> Λύσανδρος δ”, ἐπεὶ ἦν ἡμέρα πέμπτη ἐπιπλέουσι τοῖς ᾿Αθηναίοις, εἶπε τοῖς παρ” αὐτοῦ ἑπομένοις,ἐπὰν κατίδωσιν αὐτοὺς ἐκβεβηκότας καὶ ἐσκεδασμένους κατὰ τὴν Χερρόνησον, ὅπερ ἐποίουν πολὺ μᾶλλον καθ” ἑκάστηνἡμέραν, τά τε σιτία πόρρωθεν ὠνούμενοι καὶ καταφρονοῦντες δὴ τοῦ Λυσάνδρου, ὅτι οὐκ ἀντανῆγεν,ἀποπλέοντας τοὔμπαλιν παρ αὐτὸν ἆραι ἀσπίδα κατὰ μέσον τὸν πλοῦν. Οἱ δὲ ταῦτα ἐποίησαν ὡς ἐκέλευσε.

Ο Αλκιβιάδης, όταν είδε από τα τείχη ότι οι Αθηναίοι αγκυροβολούν στην παραλία και σε καμμία πόλη κοντά, και ότι τα αναγκαία τά αναζητούν στη Σηστό (που απέχει) δεκαπέντε στάδια από τα καράβια, ενώ από την άλλη οι εχθροί (αγκυροβολούν) σε λιμάνι και κοντά σε πόλη διαθέτοντας τα πάντα, είπε ότι αυτοί δεν αγκυροβολούν σε κατάλληλο μέρος, αλλά τους συμβούλευε να μετακινηθούν σε άλλο αγκυροβόλι στη Σηστό κοντά σε λιμάνι και σε πόλη˙ αν βρίσκεσθε εκεί, είπε, θα ναυμαχήσετε, όταν θελήσετε. Οι στρατηγοί όμως και κυρίως ο Τυδέας και ο Μένανδρος, τον διέταξαν να φύγει. Διότι αυτοί είναι τώρα στρατηγοί και όχι εκείνος. Και αυτός σηκώθηκε και έφυγε. Ο Λύσανδρος από την άλλη όταν ήταν η πέμπτη ημέρα αφότου οι Αθηναίοι έπλεαν εναντίον του, είπε σε αυτούς που ακολουθούσαν (τους Αθηναίους) κατά διαταγή του, όταν δουν αυτούς να έχουν αποβιβασθεί και να έχουν διασκορπιστεί στη Χερσόνησο, πράγμα το οποίο έκαναν όλο και περισσότερο κάθε μέρα, επειδή αγόραζαν τα τρόφιμα από μακριά και περιφρονούσαν τον Λύσανδρο, διότι δεν έβγαζε τα πλοία από το λιμάνι για να τους αντιμετωπίσει, επιστρέφοντας με πλοία προς αυτόν να σηκώσουν την ασπίδα στο μέσο της διαδρομής. Αυτοί αυτά τα έκαναν, όπως τους διέταξε.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 28-29

Μετάφραση

Λύσανδρος δ” εὐθὺςἐσήμηνε τὴν ταχίστην πλεῖν· συμπαρῄει δὲ καὶ Θώραξτὸ πεζὸν ἔχων. Κόνων δὲ ἰδὼν τὸν ἐπίπλουν, ἐσήμηνενεἰς τὰς ναῦς βοηθεῖν κατὰ κράτος. διεσκεδασμένων δὲ τῶνἀνθρώπων, αἱ μὲν τῶν νεῶν δίκροτοι ἦσαν, αἱ δὲ μονόκροτοι,αἱ δὲ παντελῶς κεναί· ἡ δὲ Κόνωνος καὶ ἄλλαι περὶ αὐτὸνἑπτὰ πλήρεις ἀνήχθησαν ἁθρόαι καὶ ἡ Πάραλος, τὰς δ”ἄλλας πάσας Λύσανδρος ἔλαβε πρὸς τῇ γῇ. τοὺς δὲ πλείστους ἄνδρας ἐν τῇ γῇ συνέλεξεν· οἱ δὲ καὶ ἔφυγον εἰς τὰ τειχύδρια. Κόνων δὲ ταῖς ἐννέα ναυσὶ φεύγων, ἐπεὶ ἔγνω τῶν ᾿Αθηναίων τὰ πράγματα διεφθαρμένα, κατασχὼν ἐπὶ τὴν ᾿Αβαρνίδα τὴν Λαμψάκου ἄκραν ἔλαβεν αὐτόθεν τὰ μεγάλα τῶν Λυσάνδρου νεῶν ἱστία, καὶ αὐτὸς μὲν ὀκτὼ ναυσὶν ἀπέπλευσε παρ” Εὐαγόραν εἰς Κύπρον, ἡ δὲ Πάραλος εἰς τὰς ᾿Αθήνας ἀπαγγελοῦσα τὰ γεγονότα.

Ο Λύσανδρος αμέσως έδωσε σήμα (στα πλοία) να πλεύσουν όσο το δυνατόν πιο γρήγορα˙ συμπορευόταν και ο Θώραξ με το πεζικό. Ο Κόνων όταν είδε την επίθεση, έδωσε σήμα (στους άνδρες) να τρέξουν αμέσως στα πλοία. Επειδή οι άνδρες ήταν διασκορπισμένοι, από τα καράβια άλλα βρέθηκαν με δυο σειρές κωπηλατών, άλλα με μία και άλλα εντελώς άδεια˙ όμως το καράβι του Κόνωνα και άλλα επτά πλήρως επανδρωμένα (καράβια) που ήταν κοντά του ανοίχθηκαν στο πέλαγος  όλα μαζί καθώς και η Πάραλος, ενώ όλα τα υπόλοιπα τα κυρίεψε ο Λύσανδρος στην ακτή. Τους πιο πολλούς άνδρες τους έπιασε στη στεριά˙ κάποιοι όμως κατέφυγαν στα μικρά οχυρά. Ο Κόνων, ενώ έφευγε με τα εννιά καράβια, όταν αντιλήφθηκε ότι οι Αθηναίοι είχαν καταστραφεί, αφού προσορμίσθηκε στην Αβαρνίδα, το ακρωτήρι της Λαμψάκου, πήρε από εκεί τα μεγάλα κατάρτια των καραβιών του Λυσάνδρου και ο ίδιος με οκτώ καράβια αναχώρησε για τον Ευαγόρα στην Κύπρο, ενώ η Πάραλος στην Αθήνα για να ανακοινώσει τα γεγονότα.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 30-32

Μετάφραση

Λύσανδρος δὲ τάς τε ναῦς καὶ τοὺς αἰχμαλώτους καὶ τἆλλα πάντα εἰςΛάμψακον ἀπήγαγεν, ἔλαβε δὲ καὶ τῶν στρατηγῶν ἄλλους τε καὶ Φιλοκλέα καὶ ᾿Αδείμαντον.ᾗ δ” ἡμέρᾳ ταῦτα κατειργάσατο, ἔπεμψε Θεόπομπον τὸν Μιλήσιον λῃστὴν εἰς Λακεδαίμονα ἀπαγγελοῦντα τὰ γεγονότα, ὃς ἀφικόμενος τριταῖος ἀπήγγειλε. μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρος ἁθροίσας τοὺς συμμάχους ἐκέλευσε βουλεύεσθαι περὶ τῶν αἰχμαλώτων. ἐνταῦθα δὴ κατηγορίαι ἐγίγνοντο πολλαὶ τῶν ᾿Αθηναίων, ἅ τε ἤδη παρενενομήκεσαν καὶ ἃ ἐψηφισμένοι ἦσανποιεῖν, εἰ κρατήσειαν τῇ ναυμαχίᾳ, τὴν δεξιὰν χεῖρα ἀποκόπτειν τῶν ζωγρηθέντων πάντων, καὶ ὅτι λαβόντες δύο τριήρεις, Κορινθίαν καὶ ᾿Ανδρίαν, τοὺς ἄνδρας ἐξ αὐτῶν πάντας κατακρημνίσειαν· Φιλοκλῆς δ” ἦν στρατηγὸς τῶν ᾿Αθηναίων, ὃς τούτους διέφθειρεν. ἐλέγετο δὲ καὶ ἄλλα πολλά, καὶ ἔδοξεν ἀποκτεῖναι τῶν αἰχμαλώτων ὅσοι ἦσαν ᾿Αθηναῖοι πλὴν ᾿Αδειμάντου, ὅτι μόνος ἐπελάβετο ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ περὶ τῆς ἀποτομῆς τῶν χειρῶν ψηφίσματος· ᾐτιάθη μέντοι ὑπό τινων προδοῦναι τὰς ναῦς. Λύσανδρος δὲ Φιλοκλέα πρῶτον ἐρωτήσας, ὃς τοὺς ᾿Ανδρίους καὶ Κορινθίους κατεκρήμνισε, τί εἴη ἄξιος παθεῖν ἀρξάμενος εἰς ῞Ελληνας παρανομεῖν, ἀπέσφαξεν.

Ο Λύσανδρος και τα καράβια και τους αιχμαλώτους και όλα τα υπόλοιπα τα μετέφερε στη Λάμψακο, συνέλαβε, επίσης από τους στρατηγούς και άλλους και τον Φιλοκλέα και τον Αδείμαντο. Την ίδια ημέρα που κατάφερε αυτά, έστειλε τον Θεόπομπο τον ληστή από τη Μίλητο στη Λακεδαίμονα, για να αναγγείλει τα γεγονότα, ο οποίος αφού έφτασε μετά από τρεις μέρες τα ανακοίνωσε. Μετά από αυτά ο Λύσανδρος αφού συγκέντρωσε τους συμμάχους και έδωσε εντολή να αποφασίσουν για τους αιχμαλώτους. Εκεί ακούστηκαν πολλές κατηγορίες εναντίον των Αθηναίων, για όσα ήδη εγκλήματα πολέμου είχαν διαπράξει και για όσα είχαν αποφασίσει να κάνουν, αν επικρατούσαν στη ναυμαχία, να κόψουν δηλαδή το δεξί χέρι όλων των ανδρών που θα συλλαμβάνονταν ζωντανοί, και ότι αφού πήραν δύο τριήρεις, μία από την Κόρινθο και μια από την Άνδρο, όλους τους άνδρες από αυτές τους πέταξαν στη θάλασσα˙ Ο Φιλοκλής ήταν ο στρατηγός των Αθηναίων, ο οποίος σκότωσε αυτούς. Λέγονταν ακόμα και άλλα πολλά και αποφάσισαν να σκοτώσουν από τους αιχμαλώτους όσους ήταν Αθηναίοι εκτός από τον Αδείμαντο, διότι μόνος αυτός ήταν αντίθετος στην εκκλησία του δήμου στο ψήφισμα για το κόψιμο των χεριών˙ κατηγορήθηκε όμως από κάποιους ότι πρόδωσε τα καράβια. Ο Λύσανδρος αφού πρώτα ρώτησε τον Φιλοκλέα, ο οποίος έριξε στη θάλασσα τους άνδρες από την Άνδρο και την Κόρινθο, τι άξιζε να πάθει αφού άρχισε να παρανομεί στους Έλληνες, τον έσφαξε.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 2, 1-4

Μετάφραση

᾿Επεὶ δὲ τὰ ἐν τῇ Λαμψάκῳ κατεστήσατο, ἔπλει ἐπὶ τὸ Βυζάντιον καὶ Καλχηδόνα. οἱ δ” αὐτὸν ὑπεδέχοντο, τοὺς τῶν ᾿Αθηναίων φρουροὺς ὑποσπόνδους ἀφέντες. οἱ δὲ προδόντες ᾿Αλκιβιάδῃ τὸ Βυζάντιον τότε μὲν ἔφυγον εἰς τὸν Πόντον, ὕστερον δ” εἰς ᾿Αθήνας καὶ ἐγένοντο ᾿Αθηναῖοι. Λύσανδρος δὲ τούς τε φρουροὺς τῶν ᾿Αθηναίων καὶ εἴ τινά που ἄλλον ἴδοι ᾿Αθηναῖον, ἀπέπεμπεν εἰς τὰς ᾿Αθήνας, διδοὺς ἐκεῖσε μόνον πλέουσιν ἀσφάλειαν, ἄλλοθι δ” οὔ, εἰδὼς ὅτι ὅσῳ ἂν πλείους συλλεγῶσιν εἰς τὸ ἄστυ καὶ τὸν Πειραιᾶ, θᾶττον τῶν ἐπιτηδείων ἔνδειαν ἔσεσθαι. καταλιπὼν δὲ Βυζαντίου καὶ Καλχηδόνος Σθενέλαον ἁρμοστὴν  Λάκωνα, αὐτὸς ἀποπλεύσας εἰς Λάμψακον τὰς ναῦς ἐπεσκεύαζεν. ᾿Εν δὲ ταῖς ᾿Αθήναις τῆς Παράλου ἀφικομένης νυκτὸς ἐλέγετο ἡ συμφορά, καὶ οἰμωγὴ ἐκ τοῦ Πειραιῶς διὰ τῶν μακρῶν τειχῶν εἰς ἄστυ διῆκεν, ὁ ἕτερος τῷ ἑτέρῳ παραγγέλλων· ὥστ” ἐκείνης τῆς νυκτὸς οὐδεὶς ἐκοιμήθη, οὐ μόνον τοὺς ἀπολωλότας πενθοῦντες, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἔτι αὐτοὶἑαυτούς, πείσεσθαι νομίζοντες οἷα ἐποίησαν Μηλίους τε Λακεδαιμονίων ἀποίκους ὄντας, κρατήσαντες πολιορκίᾳ,καὶ ῾Ιστιαιέας καὶ Σκιωναίους καὶ Τορωναίους καὶ Αἰγινήτας καὶ ἄλλους πολλοὺς τῶν ῾Ελλήνων.τῇ δ” ὑστεραίᾳ ἐκκλησίαν ἐποίησαν, ἐν ᾗ ἔδοξε τούς τε λιμένας ἀποχῶσαι πλὴν ἑνὸςκαὶ τὰ τείχη εὐτρεπίζειν καὶ φυλακὰς ἐφιστάναι καὶ τἆλλα πάντα ὡς εἰς πολιορκίαν παρασκευάζειν τὴν πόλιν.

Αφού ρύθμισε την κατάσταση στη Λάμψακο, έπλεε εναντίον του Βυζαντίου και της Καλχηδόνας. Αυτοί τον υποδέχονταν, αφού άφησαν ελεύθερους τους φρουρούς των Αθηναίων προστατευόμενους από σπονδές. Εκείνοι όμως που τότε παρέδωσαν στον Αλκιβιάδη το Βυζάντιο με προδοσία κατέφυγαν στον Πόντο, ύστερα στην Αθήνα και έγιναν Αθηναίοι.  Ο Λύσανδρος και τους φρουρούς των Αθηναίων και αν κάπου έβλεπε κάποιον άλλον Αθηναίο, τον έστελνε στην Αθήνα παρέχοντας ασφάλεια μόνο σε εκείνους που έπλεαν προς τα εκεί, και όχι προς κάπου αλλού, επειδή γνώριζε ότι όσοι περισσότεροι θα συγκεντρώνονταν στην πόλη και στον Πειραιά, πιο γρήγορα θα προκληθεί έλλειψη των απαραίτητων. Αφού άφησε τον Σθενέλαον από την Λακωνία διοικητή στο Βυζάντιο και στην Καλχηδόνα, ο ίδιος αφού αναχώρησε προς τη Λάμψακο, επισκεύαζε τα πλοία. Στην Αθήνα από την άλλη όταν έφθασε η Πάραλος την νύχτα, διαδιδόταν η συμφορά και ο θρήνος από τον Πειραιά μέσα από τα μακρά τείχη έφτασε στην πόλη καθώς ειδοποιούσε ο ένας τον άλλον˙ ώστε εκείνη τη νύχτα κανείς δεν κοιμήθηκε, όχι μόνον επειδή πενθούσαν τους χαμένους, αλλά πολύ περισσότερο ακόμη οι ίδιοι τους εαυτούς τους, επειδή νόμιζαν ότι θα πάθουν όσα έκαναν και στους Μηλίους που ήταν άποικοι των Λακεδαιμονίων, αφού τους νίκησαν στην πολιορκία,και στους κατοίκους της Ιστιαίας και της Σκιώνης και της Τορώνης και της Αίγινας και σε άλλους πολλούς των Ελλήνων. Την επόμενη συνεκάλεσαν εκκλησία, στην οποία αποφάσισαν να φράξουν τα λιμάνια εκτός από ένα και να επισκευάζουν τα τείχη και να τοποθετούν φρουρές και όλα τα υπόλοιπα να τα προετοιμάζουν σαν να βρίσκεται η πόλη σε κατάσταση πολιορκίας.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 2, 16-19

Μετάφραση

τοιούτων δὲ ὄντων Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ ὅτι εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ Λύσανδρον, εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα. πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρὰ Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλείω, ἐπιτηρῶν ὁπότε ᾿Αθηναῖοι ἔμελλον διὰ τὸ ἐπιλελοιπέναι τὸν σῖτον ἅπαντα ὅ τι τις λέγοι ὁμολογήσειν. ἐπεὶ δὲ ἧκε τετάρτῳ μηνί, ἀπήγγειλεν ἐν ἐκκλησίᾳ ὅτι αὐτὸν Λύσανδρος τέως μὲν κατέχοι, εἶτα κελεύοι εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι· οὐ γὰρ εἶναι κύριος ὧν ἐρωτῷτο ὑπ” αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὺς ἐφόρους. μετὰ ταῦτα ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός. Λύσανδρος δὲ τοῖς ἐφόροις ἔπεμψεν ἀγγελοῦντα μετ” ἄλλων Λακεδαιμονίων ᾿Αριστοτέλην, φυγάδα ᾿Αθηναῖον ὄντα, ὅτι ἀποκρίναιτο Θηραμένει ἐκείνους κυρίουςεἶναι εἰρήνης καὶ πολέμου. Θηραμένης δὲ καὶ οἱ ἄλλοι πρέσβεις ἐπεὶ ἦσαν ἐν Σελλασίᾳ,ἐρωτώμενοι δὲ ἐπὶ τίνι λόγῳ ἥκοιεν εἶπον ὅτι αὐτοκράτορες περὶ εἰρήνης, μετὰ ταῦτα οἱ ἔφοροι καλεῖν ἐκέλευον αὐτούς. ἐπεὶ δ” ἧκον, ἐκκλησίαν ἐποίησαν, ἐν ᾗ ἀντέλεγον Κορίνθιοι καὶ Θηβαῖοι μάλιστα, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν ῾Ελλήνων, μὴ σπένδεσθαι ᾿Αθη-ναίοις, ἀλλ” ἐξαιρεῖν.

Και ενώ η κατάσταση ήταν τέτοια, ο Θηραμένης είπε στην εκκλησία ότι, αν θέλουν να στείλουν αυτόν στον Λύσανδρο, θα επιστρέψει γνωρίζοντας για ποιο από τα δύο οι Λακεδαιμόνιοι επιμένουν για τα τείχη, επειδή θέλουν να υποδουλώσουν την πόλη, ή ως εγγύηση. Αφού τον έστειλαν καθυστερούσε στον Λύσανδρο τρεις μήνες και περισσότερο, καιροφυλακτώντας πότε οι Αθηναίοι εξαιτίας της ελλείψεως των τροφίμων πρόκειται να δεχθούν όλα όσα θα τους προτείνει κάποιος. Και όταν επέστρεψε τον τέταρτο μήνα, ανακοίνωσε στην εκκλησία ότι αυτόν τον κρατούσε μέχρι τότε ο Λύσανδρος, ύστερα τον διέταξε να πάει στην Σπάρτη˙διότι δεν ήταν αυτός αρμόδιος για όσα τον ρωτούσε, αλλά οι έφοροι. Μετά από αυτά εξελέγη πρεσβευτής στην Σπάρτη με απόλυτη εξουσιοδότηση μαζί με άλλους εννιά. Και ο Λύσανδρος έστειλε στους εφόρους μαζί με άλλους Λακεδαιμονίους τον Αριστοτέλη που ήταν εξόριστος Αθηναίος, για να τους ενημερώσει πως αποκρίθηκε στον Θηραμένη ότι εκείνοι είχαν εξουσία για πόλεμο και για ειρήνη. Ο Θηραμένης και οι άλλοι πρέσβεις, όταν βρίσκονταν στη Σελλασία, όταν ρωτήθηκαν με ποιες προτάσεις έχουν έρθει, είπαν ότι (έχουν έρθει) με πλήρη εξουσιοδότηση για ειρήνη, και μετά από αυτά οι έφοροι διέταξαν να τους καλέσουν. Όταν έφτασαν, συνεκάλεσαν συνέλευση, στην οποία οι Κορίνθιοι και οι Θηβαίοι κυρίως αλλά και πολλοί άλλοι από τους Έλληνες αντιπρότειναν να μην συνθηκολογήσουν με τους Αθηναίους αλλά να τους αφανίσουν.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 2, 20-23

Μετάφραση

Λακεδαιμόνιοι δὲ οὐκ ἔφασαν πόλιν῾Ελληνίδα ἀνδραποδιεῖν μέγα ἀγαθὸν εἰργασμένην ἐν τοῖς μεγίστοις κινδύνοις γενομένοις τῇ ῾Ελλάδι, ἀλλ” ἐποιοῦντοεἰρήνην ἐφ” ᾧ τά τε μακρὰ τείχη καὶ τὸν Πειραιᾶ καθελόντας καὶ τὰς ναῦς πλὴν δώδεκα παραδόντας καὶ τοὺς φυγάδαςκαθέντας τὸν αὐτὸν ἐχθρὸν καὶ φίλον νομίζοντας Λακεδαιμονίοις ἕπεσθαι καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ὅποι ἂν ἡγῶνται. Θηραμένης δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρέσβεις ἐπανέφερον ταῦτα εἰς τὰς ᾿Αθήνας. εἰσιόντας δ” αὐτοὺς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι μὴ ἄπρακτοι ἥκοιεν· οὐ γὰρ ἔτι ἐνεχώρει μέλλειν διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυμένων τῷ  λιμῷ.τῇ δὲ ὑστεραίᾳ ἀπήγγελλον οἱ πρέσβεις ἐφ” οἷς οἱ Λακεδαιμόνιοι ποιοῖντο τὴν εἰρήνην· προηγόρει δὲ αὐτῶν Θηραμένης, λέγων ὡς χρὴ πείθεσθαι Λακεδαιμονίοις καὶ τὰτείχη περιαιρεῖν. ἀντειπόντων δέ τινων αὐτῷ, πολὺ δὲ πλειόνων συνεπαινεσάντων, ἔδοξε δέχεσθαι τὴν εἰρήνην. μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρός τε κατέπλει εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ οἱ φυγάδες κατῇσαν καὶ τὰ τείχη κατέσκαπτον ὑπ” αὐλητρίδων πολλῇ προθυμίᾳ, νομίζοντες ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῇ ῾Ελλάδι ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας.

Οι Λακεδαιμόνιοι είπαν ότι δεν θα εξανδραποδίσουν ελληνική πόλη που είχε προσφέρει μεγάλο καλό στους πιο μεγάλους κινδύνους που συνέβησαν στην Ελλάδα, αλλά έκαναν ειρήνη με τον όρο, αφού γκρεμίσουν τα μακρά τείχη και τον Πειραιά και αφού παραδώσουν όλα τα καράβια εκτός από δώδεκα και αφού φέρουν πίσω τους εξόριστους,έχοντας τους ίδιους εχθρούς και φίλους να ακολουθούν τους Λακεδαιμονίους και στην ξηρά και στη θάλασσα, οπουδήποτε τους οδηγούν. Ο Θηραμένης, λοιπόν και οι πρέσβεις που ήταν μαζί του έφεραν αυτούς τους όρους στην Αθήνα. Καθώς έμπαιναν, πολύς κόσμος τους περικύκλωνε, επειδή φοβούνταν μήπως ήρθαν άπρακτοι˙  διότι δεν χώραγε άλλη αναβολή εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των πεθαμένων από την πείνα.Την επόμενη ανακοίνωσαν οι πρέσβεις τους όρους σύμφωνα με τους οποίους οι Λακεδαιμόνιοι έκαναν ειρήνη˙  μιλούσε εξ ονόματος τους ο Θηραμένης, λέγοντας ότι πρέπει να υπακούσουν στους Λακεδαιμονίους και να γκρεμίσουν τα τείχη. Και αφού μερικοί διαφώνησαν μαζί του, ενώ πολλοί περισσότεροι τον επιδοκίμασαν, αποφασίσθηκε να δεχθούν την ειρήνη.Μετά από αυτά και ο Λύσανδρος κατέπλεε στον Πειραιά και οι εξόριστοι επέστρεψαν και τα τείχη κατεδάφιζαν με πολύ προθυμία, ενώ αυλήτριδες έπαιζαν τον αυλό, γιατί νόμιζαν ότι αυτή ήταν η πρώτη ημέρα της ελευθερίας για την Ελλάδα.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 3, 50-56

Μετάφραση

`Ως δ” εἰπὼν ταῦτα ἐπαύσατο, καὶ ἡ βουλὴ δήλη ἐγένετο εὐμενῶς ἐπιθορυβήσασα, γνοὺς ὁ Κριτίας ὅτι εἰ ἐπιτρέψοιτῇ βουλῇ διαψηφίζεσθαι περὶ αὐτοῦ, ἀναφεύξοιτο, καὶ τοῦτοοὐ βιωτὸν ἡγησάμενος, προσελθὼν καὶ διαλεχθείς τι τοῖς τριάκοντα ἐξῆλθε, καὶ ἐπιστῆναι ἐκέλευσε τοὺς τὰ ἐγχειρίδιαἔχοντας φανερῶς τῇ βουλῇ ἐπὶ τοῖς δρυφάκτοις. πάλιν δὲεἰσελθὼν εἶπεν· ᾿Εγώ, ὦ βουλή, νομίζω προστάτου ἔργονεἶναι οἵου δεῖ, ὃς ἂν ὁρῶν τοὺς φίλους ἐξαπατωμένους μὴ ἐπιτρέπῃ. καὶ ἐγὼ οὖν τοῦτο ποιήσω. καὶ γὰρ οἵδε οἱ ἐφεστηκότες οὔ φασιν ἡμῖν ἐπιτρέψειν, εἰ ἀνήσομεν ἄνδρα τὸν φανερῶς τὴν ὀλιγαρχίαν λυμαινόμενον. ἔστι δὲ ἐν τοῖς καινοῖς νόμοις τῶν μὲν ἐν τοῖς τρισχιλίοις ὄντων μηδένα ἀποθνῄσκειν ἄνευ τῆς ὑμετέρας ψήφου, τῶν δ” ἔξω τοῦ καταλόγου κυρίους εἶναι τοὺς τριάκοντα θανατοῦν. Ἐγὼ οὖν, ἔφη, Θηραμένην τουτονὶ ἐξαλείφω ἐκ τοῦ καταλόγου, συνδοκοῦν ἅπασιν ἡμῖν. καὶ τοῦτον, ἔφη, ἡμεῖς θανατοῦμεν.

Όταν ο Θηραμένης, αφού είπε αυτά, σταμάτησε (να μιλάει) και η βουλή φανερά  επιδοκίμασε με φωνές, επειδή ο Κριτίας κατάλαβε ότι, αν επιτρέψει στη βουλή να αποφασίσει με ψηφοφορία γι΄ αυτόν, (ο Θηραμένης) θα γλυτώσει, και επειδή αυτό το θεώρησε ανυπόφορο, αφού πλησίασε και συζήτησε κάτι με τους Τριάκοντα, βγήκε έξω και διέταξε αυτούς που είχαν τα μαχαίρια να σταθούν φανερά στη βουλή κοντά στα κιγκλιδώματα. Όταν πάλι μπήκε μέσα, είπε: « Εγώ, κύριοι βουλευτές, νομίζω ότι είναι έργο του ηγέτη τέτοιου, όπως πρέπει να είναι, ο οποίος, εφόσον βλέπει τους φίλους του να εξαπατώνται, να μην το επιτρέπει. Και εγώ λοιπόν αυτό θα κάνω. Διότι και αυτοί που στέκονται εδώ λένε ότι δεν θα  επιτρέψουν σε σας, αν αφήσουμε ελεύθερο άνδρα που φανερά βλάπτει την ολιγαρχία. Ορίζεται λοιπόν στους καινούργιους νόμους κανείς από όσους που ανήκουν στους τρεις χιλιάδες πολίτες να μην θανατώνεται χωρίς τη δική σας απόφαση, όσοι όμως δεν είναι στον κατάλογο, οι Τριάκοντα έχουν δικαίωμα να τους θανατώνουν. Εγώ λοιπόν, αυτόν εδώ τον Θηραμένη τον διαγράφω από τον κατάλογο με την σύμφωνη γνώμη όλων μας. Και αυτόν, είπε, εμείς θα τον θανατώσουμε.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 3, 52-53

Μετάφραση

ἀκούσας ταῦτα ὁ Θηραμένης ἀνεπήδησεν ἐπὶ τὴν ἑστίαν καὶεἶπεν· ᾿Εγὼ δ”, ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἱκετεύω τὰ πάντων ἐν-νομώτατα, μὴ ἐπὶ Κριτίᾳ εἶναι ἐξαλείφειν μήτε ἐμὲ μήτε ὑμῶν ὃν ἂν βούληται, ἀλλ” ὅνπερ νόμον οὗτοι ἔγραψαν περὶτῶν ἐν τῷ καταλόγῳ, κατὰ τοῦτον καὶ ὑμῖν καὶ ἐμοὶ τὴνκρίσιν εἶναι. καὶ τοῦτο μέν, ἔφη, μὰ τοὺς θεοὺς οὐκ ἀγνοῶ, ὅτι οὐδέν μοι ἀρκέσει ὅδε ὁ βωμός, ἀλλὰ βούλομαι καὶ τοῦτοἐπιδεῖξαι, ὅτι οὗτοι οὐ μόνον εἰσὶ περὶ ἀνθρώπους ἀδικώτατοι, ἀλλὰ καὶ περὶ θεοὺς ἀσεβέστατοι.ὑμῶν μέντοι, ἔφη, ὦ ἄνδρες καλοὶ κἀγαθοί, θαυμάζω, εἰ μὴ βοηθήσετε ὑμῖν αὐτοῖς, καὶ ταῦτα γιγνώσκοντες ὅτι οὐδὲν τὸ ἐμὸν ὄνομα εὐεξαλειπτότερον ἢ τὸ ὑμῶν ἑκάστου. ἐκ δὲ τούτου ἐκέλευσε μὲν ὁ τῶν τριάκοντα κῆρυξ τοὺς ἕνδεκα ἐπὶ τὸν Θηραμένην· ἐκεῖνοι δὲ εἰσελθόντες σὺν τοῖς ὑπηρέταις, ἡγουμένου αὐτῶν Σατύρου τοῦ θρασυτάτου τε καὶ ἀναιδεστάτου, εἶπε μὲν ὁ Κριτίας· Παραδίδομεν ὑμῖν, ἔφη,Θηραμένην τουτονὶ κατακεκριμένον κατὰ τὸν νόμον· ὑμεῖς δὲ λαβόντες καὶ ἀπαγαγόντες οἱ ἕνδεκα οὗ δεῖ τὰ ἐκ τούτων πράττετε.

Μόλις άκουσε αυτά ο Θηραμένης, πήδησε πάνω στην εστία και είπε: «Εγώ, είπε, άνδρες, σας ικετεύω σε ότι πιο δίκαιο υπάρχει, να μην έχει δικαίωμα ο Κριτίας να διαγράφει ούτε εμένα ούτε όποιον από εσάς θέλει, αλλά σύμφωνα με τον νόμο τον οποίο αυτοί έγραψαν σχετικά με αυτούς που περιλαμβάνονται στον κατάλογο, και εγώ και εσείς να κρινόμαστε. Και αυτό βέβαια, είπε, μα τους θεούς δεν το αγνοώ, ότι σε τίποτα δεν θα με βοηθήσει αυτός εδώ ο βωμός, αλλά θέλω και αυτό να αποδείξω, ότι αυτοί δεν είναι μόνο προς στους ανθρώπους πάρα πολύ άδικοι αλλά και προς τους θεούς πολύ ασεβείς. Απορώ, όμως με σας, άνδρες καλοί και έντιμοι, αν δεν βοηθήσετε τον εαυτό σας , αν και γνωρίζετε ότι το δικό μου όνομα δεν διαγράφεται καθόλου πιο εύκολα από το όνομα καθενός από σας». Μετά από αυτό ο κήρυκας των Τριάκοντα κάλεσε τους Έντεκα να συλλάβουν τον Θηραμένη˙ εκείνοι αφού μπήκαν μέσα μαζί με τους υπηρέτες, των οποίων ήταν αρχηγός ο Σάτυρος που ήταν θρασύτατος και αναιδέστατος, είπε ο Κριτίας: «Σας παραδίδουμε, είπε, τούτον εδώ τον Θηραμένη καταδικασμένο σύμφωνα με τον νόμο˙ εσείς αφού τον συλλάβετε και τον οδηγήσετε [οι ένδεκα] όπου πρέπει να εκτελέσετε τα περαιτέρω».

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 3, 54-56

Μετάφραση

ὡς δὲ ταῦτα εἶπεν, εἷλκε μὲν ἀπὸ τοῦ βωμοῦ ὁΣάτυρος, εἷλκον δὲ οἱ ὑπηρέται. ὁ δὲ Θηραμένης ὥσπερεἰκὸς καὶ θεοὺς ἐπεκαλεῖτο καὶ ἀνθρώπους καθορᾶν τὰ γιγνόμενα.  ἡ δὲ βουλὴ ἡσυχίαν εἶχεν, ὁρῶσα καὶ τοὺς ἐπὶ τοῖςδρυφάκτοις ὁμοίους Σατύρῳ καὶ τὸ ἔμπροσθεν τοῦ βουλευ-τηρίου πλῆρες τῶν φρουρῶν, καὶ οὐκ ἀγνοοῦντες ὅτι ἐγχειρίδιαἔχοντες παρῆσαν. οἱ δ” ἀπήγαγον τὸν ἄνδρα διὰ τῆς ἀγορᾶς μάλα μεγάλῃ τῇ φωνῇ δηλοῦντα οἷα ἔπασχε. λέγεται δ” ἓν ῥῆμα καὶ τοῦτο αὐτοῦ. ὡς εἶπεν ὁ Σάτυρος ὅτι οἰμώξοιτο, εἰ μὴ σιωπήσειεν, ἐπήρετο· ῍Αν δὲ σιωπῶ, οὐκ ἄρ”, ἔφη, οἰμώξομαι; καὶ ἐπεί γε ἀποθνῄσκειν ἀναγκαζόμενος τὸ κώνειον ἔπιε, τὸ λειπόμενον ἔφασαν ἀποκοτταβίσαντα εἰπεῖν αὐτόν· Κριτίᾳ τοῦτ” ἔστω τῷ καλῷ. καὶ τοῦτο μὲν οὐκ ἀγνοῶ, ὅτι ταῦτα ἀποφθέγματα οὐκ ἀξιόλογα, ἐκεῖνο δὲ κρίνω τοῦ ἀνδρὸς ἀγαστόν, τὸ τοῦ θανάτου παρεστηκότος μήτε τὸ φρόνιμον μήτε τὸ παιγνιῶδες ἀπολιπεῖν ἐκ τῆς ψυχῆς

Όταν είπε αυτά, τον τραβούσε από τον βωμό, τον τραβούσαν και οι υπηρέτες. Ο Θηραμένης, όπως ήταν φυσικό, παρακαλούσε και τους θεούς και τους ανθρώπους να βλέπουν αυτά που συμβαίνουν. Οι βουλευτές παρέμεναν αδρανείς, επειδή έβλεπαν και αυτούς που στέκονταν στα κιγκλιδώματα να είναι όμοιοι με τον Σάτυρο και το μπροστινό μέρος του Βουλευτηρίου να είναι γεμάτο από τους φρουρούς, και επειδή δεν αγνοούσαν ότι βρίσκονταν εκεί κρατώντας μαχαίρια. Αυτοί έσυραν τον άνδρα μέσα από την αγορά φωνάζοντας με πάρα πολύ δυνατή φωνή τι πάθαινε. Λέγεται ακόμη και ένας λόγος και αυτός δικός του. Όταν είπε ο Σάτυρος ότι θα κλάψει, αν δεν σιωπάσει, τον ρώτησε: αν σιωπώ, άραγε δεν θα κλάψω; Και όταν έπινε το κώνειο, καθώς αναγκαζόταν να πεθάνει, είπαν ότι αφού  τις τελευταίες σταγόνες τις έριξε κάτω, όπως στον κότταβο, είπε αυτός: Αυτό ας είναι για τον όμορφο Κριτία. Και δεν αγνοώ βέβαια ότι αυτά δεν είναι αξιόλογα λόγια, θεωρώ όμως αυτό το γνώρισμα του άνδρα θαυμαστό, το ότι την ώρα που ο θάνατος πλησίαζε δεν τον εγκατέλειψαν η αυτοκυριαρχία και η ετοιμότητα του πνεύματος

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 4, 18–23

Μετάφραση

Ταῦτα δ” εἰπὼν καὶ μεταστραφεὶς πρὸς τοὺς ἐναντίους,ἡσυχίαν εἶχε· καὶ γὰρ ὁ μάντις παρήγγελλεν αὐτοῖς μὴ πρότερον ἐπιτίθεσθαι, πρὶν [ἂν] τῶν σφετέρων ἢ πέσοι τις ἢ τρωθείη· ἐπειδὰν μέντοι τοῦτο γένηται, ἡγησόμεθα μέν, ἔφη, ἡμεῖς, νίκη δ” ὑμῖν ἔσται ἑπομένοις, ἐμοὶ μέντοι θάνατος, ὥς γέ μοι δοκεῖ. καὶ οὐκ ἐψεύσατο, ἀλλ” ἐπεὶ ἀνέλαβον τὰ ὅπλα, αὐτὸς μὲν ὥσπερ ὑπὸ μοίρας τινὸς ἀγόμενος ἐκπηδήσας πρῶτος ἐμπεσὼν τοῖς πολεμίοις ἀποθνῄσκει, καὶ τέθαπται ἐν τῇ διαβάσει τοῦ Κηφισοῦ· οἱ δ” ἄλλοι ἐνίκων καὶ κατεδίωξαν μέχρι τοῦ ὁμαλοῦ. Ἀπέθανον δ” ἐνταῦθα τῶν μὲν τριάκοντα Κριτίας τε καὶ ῾Ιππόμαχος, τῶν δὲ ἐν Πειραιεῖ δέκα ἀρχόντων Χαρμίδης ὁ Γλαύκωνος, τῶν δ” ἄλλων περὶ ἑβδομήκοντα. καὶ τὰ μὲν ὅπλα ἔλαβον, τοὺς δὲ χιτῶνας οὐδενὸς τῶν πολιτῶν ἐσκύλευσαν. ἐπεὶ δὲ τοῦτο ἐγένετο καὶ τοὺς νεκροὺς ὑποσπόνδους ἀπεδίδοσαν,προσιόντες ἀλλήλοις πολλοὶ διελέγοντο. Κλεόκριτος δὲ ὁ τῶν μυστῶν κῆρυξ, μάλ” εὔφωνος ὤν, κατασιωπησάμενος ἔλεξεν· ῎Ανδρες πολῖται, τί ἡμᾶς ἐξελαύνετε; τί ἀποκτεῖναι βούλεσθε; ἡμεῖς γὰρ ὑμᾶς κακὸν μὲν οὐδὲν πώποτε ἐποιήσαμεν, μετεσχήκαμεν δὲ ὑμῖν καὶ ἱερῶν τῶν σεμνοτάτων καὶ θυσιῶν καὶ ἑορτῶν τῶν καλλίστων, καὶ συγχορευταὶ καὶ συμφοιτηταὶ γεγενήμεθα καὶ συστρατιῶται, καὶ πολλὰ μεθ” ὑμῶν κεκινδυνεύκαμεν καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ὑπὲρ τῆς κοινῆς ἀμφοτέρων ἡμῶν σωτηρίας τε καὶ ἐλευθερίας. πρὸς θεῶν πατρῴων καὶ μητρῴων καὶ συγγενείας καὶ κηδεστίας καὶ ἑταιρίας, πάντων γὰρ τούτων πολλοὶ κοινωνοῦμεν ἀλλήλοις, αἰδούμενοι καὶ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους παύσασθε ἁ μαρτάνοντες εἰς τὴν πατρίδα, καὶ μὴ πείθεσθε τοῖς ἀνοσιωτάτοις τριάκοντα, οἳ ἰδίων κερδέων ἕνεκα ὀλίγου δεῖν πλείους ἀπεκτόνασιν ᾿Αθηναίων ἐν ὀκτὼν μησὶν ἢ πάντες Πελοποννήσιοι δέκα ἔτη πολεμοῦντες. ἐξὸν δ” ἡμῖν ἐν εἰρήνῃ πολιτεύεσθαι, οὗτοι τὸν πάντων αἴσχιστόν τε καὶ χαλεπώτατον καὶ ἀνοσιώτατον καὶ ἔχθιστον καὶ θεοῖς καὶἀνθρώποις πόλεμον ἡμῖν πρὸς ἀλλήλους παρέχουσιν. ἀλλ” εὖ γε μέντοι ἐπίστασθε ὅτι καὶ τῶν νῦν ὑφ” ἡμῶν ἀποθανόντων οὐ μόνον ὑμεῖς ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἔστιν οὓς πολλὰ κατεδακρύσαμεν. ῾Ο μὲν τοιαῦτα ἔλεγεν· οἱ δὲ λοιποὶ ἄρχοντες καὶ διὰ τὸ τοιαῦτα προσακούειν τοὺς μεθ” αὑτῶν ἀπήγαγον εἰς τὸ ἄστυ. τῇ δ” ὑστεραίᾳ οἱ μὲν τριάκοντα πάνυ δὴ ταπεινοὶ καὶ ἔρημοι συνεκάθηντο ἐν τῷ συνεδρίῳ· τῶν δὲ τρισχιλίων ὅπου ἕκαστοι τεταγμένοι ἦσαν, πανταχοῦ διεφέροντο πρὸς ἀλλήλους. ὅσοι μὲν γὰρ ἐπεποιήκεσάν τι βιαιότερον καὶ ἐφοβοῦντο, ἐντόνως ἔλεγον ὡς οὐ χρείη καθυφίεσθαι τοῖς ἐν Πειραιεῖ· ὅσοι δὲ ἐπίστευον μηδὲν ἠδικηκέναι, αὐτοί τε ἀνελογίζοντο καὶ τοὺς ἄλλους ἐδίδασκον ὡς οὐδὲν δέοιντο τούτων τῶν κακῶν, καὶ τοῖς τριάκοντα οὐκ ἔφασαν χρῆναι πείθεσθαι οὐδ” ἐπιτρέπειν ἀπολλύναι τὴν πόλιν. καὶ τὸ τελευταῖον ἐψηφίσαντο ἐκείνους μὲν καταπαῦσαι, ἄλλους δὲ ἑλέσθαι. καὶ εἵλοντο δέκα, ἕνα ἀπὸ φυλῆς.

Αφού είπε αυτά και στράφηκε προς τους εχθρούς, έκανε ησυχία˙ Γιατί και ο μάντης τους συμβούλευε να μην επιτεθούν παρά μόνο αφού κάποιος από τους δικούς τους ή σκοτωθεί ή τραυματισθεί˙  «Όταν γίνει αυτό, θα προχωρώ πρώτος», είπε, «εγώ, η νίκη όμως θα ανήκει σε σας, ενώ εμένα θα με βρει ο θάνατος, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται». Και δεν διαψεύσθηκε, αλλά, όταν πήραν τα όπλα, ο ίδιος σαν να οδηγείται από κάποια μοίρα, αφού πρώτος πήδησε ορμητικά προς τα εμπρός και έπεσε πάνω στους εχθρούς, πεθαίνει και έχει ταφεί στην διάβαση του Κηφισού˙ οι άλλοι νικούσαν και κατεδίωξαν (τους αντιπάλους) μέχρι το ίσιωμα. Πέθαναν εκεί από τους Τράκοντα ο Κριτίας και ο Ιππόμαχος, ενώ από τους Δέκα άρχοντες του Πειραιά ο Χαρμίδης, ο γιος του Γλαύκωνα και περίπου εβδομήντα από τους άλλους. Τα όπλα τα πήραν, από κανέναν όμως από τους πολίτες δεν αφαίρεσαν τους χιτώνες. Όταν έγινε αυτό και περισυνέλεξαν τους εχθρούς ύστερα από συμφωνία, αφού πλησίασε ο ένας τον άλλον, πολλοί συζητούσαν μεταξύ τους. Και ο Κλεόκριτος, ο κήρυκας των μυημένων (στα Μυστήρια), καθώς είχε πολύ δυνατή φωνή, αφού επέβαλε σιωπή, είπε:   Άνδρες πολίτες, γιατί μας εξορίζετε; Γιατί θέλετε να μας σκοτώσετε; Εμείς δεν κάναμε σε σας κανένα κακό μέχρι τώρα και έχουμε συμμετάσχει μαζί σας σε πολύ σεβαστές τελετές και θυσίες και σε ομορφότατες εορτές και έχουμε υπάρξει και συγχορευτές και συμμαθητές και συστρατιώτες και έχουμε περάσει πολλούς κινδύνους με σας και στη ξηρά και στη θάλασσα για τη κοινή και των δυο μας σωτηρία και ελευθερία. Στο όνομα των πατρικών θεών και της συγγένειας εξ αίματος και εξ αγχιστείας και της φιλίας, διότι σε όλα αυτά έχουμε συμμετάσχει μαζί σας, σεβόμενοι και τους θεούς και του ανθρώπους σταματήστε να σφάλλετε εις βάρος της πατρίδας και μην υπακούτε στους πάρα πολύ ασεβείς Τριάκοντα, οι οποίοι για προσωπικά τους οφέλη έχουν σκοτώσει σχεδόν περισσότερους Αθηναίους σε οκτώ μήνες παρά όλοι οι Πελοποννήσιοι πολεμώντας μας δέκα χρόνια. Αν και μπορούμε να ζούμε ειρηνικά, αυτοί προκαλούν μεταξύ μας τον πιο ντροπιαστικό και τον πιο σκληρό και ασεβή και μισητό και στους θεούς και στους ανθρώπους πόλεμο. Αλλά να γνωρίζετε καλά ότι μερικούς από αυτούς που σκοτώθηκαν από εμάς, όχι μόνο εσείς αλλά και εμείς τους θρηνήσαμε. Αυτός τέτοια έλεγε˙ οι υπόλοιποι άρχοντες, επειδή άκουγαν και άλλα τέτοια λόγια, οδήγησαν ξανά στο άστυ αυτούς που ήταν μαζί τους. Την επόμενη μέρα οι Τριάκοντα πολύ ταπεινωμένοι καί απομονωμένοι κάθονταν στην αίθουσα συνεδριάσεων. Από τους τρεις χιλιάδες, όπου ήταν ταγμένος ο καθένας, σε όλα τα μέρη της πόλεως διαφωνούσαν μεταξύ τους. Διότι, όσοι είχαν διαπράξει κάποιο σοβαρό αδίκημα και φοβούνταν, υποστήριζαν έντονα ότι δεν είναι ανάγκη να υποχωρούν σ’ αυτούς που βρίσκονταν στον Πειραιά˙ όσοι όμως πίστευαν ότι δεν είχαν διαπράξει κάποια αδικία, οι ίδιοι σκέφτονταν και τους άλλους συμβούλευαν ότι δεν χρειάζονταν καθόλου αυτές οι συμφορές και έλεγαν ότι δεν πρέπει να υπακούουν στους Τριάκοντα ούτε να τους επιτρέπουν να καταστρέφουν την πόλη. Και στο τέλος αποφάσισαν εκείνους να τους καθαιρέσουν και άλλους να εκλέξουν. Και εξέλεξαν δέκα, ένα από κάθε φυλή.

Ξενοφώντος «Ελληνικά» 2, 4, 37–43

Μετάφραση

Ἐπεὶ μέντοι οὗτοι ᾤχοντο εἰς Λακεδαίμονα, ἔπεμπον δὴ καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ κοινοῦ ἐκ τοῦ ἄστεως λέγοντας ὅτι αὐτοὶ μὲν παραδιδόασι καὶ τὰ τείχη ἃ ἔχουσι καὶ σφᾶς αὐτοὺς Λακεδαι-μονίοις χρῆσθαι ὅ τι βούλονται· ἀξιοῦν δ” ἔφασαν καὶ τοὺς ἐν Πειραιεῖ, εἰ φίλοι φασὶν εἶναι Λακεδαιμονίοις, παρα-διδόναι τόν τε Πειραιᾶ καὶ τὴν Μουνιχίαν. ἀκούσαντεςδὲ πάντων αὐτῶν οἱ ἔφοροι καὶ οἱ ἔκκλητοι, ἐξέπεμψαν πεντεκαίδεκα ἄνδρας εἰς τὰς ᾿Αθήνας, καὶ ἐπέταξαν σὺνΠαυσανίᾳ διαλλάξαι ὅπῃ δύναιντο κάλλιστα. οἱ δὲ διήλλαξαν ἐφ” ᾧτε εἰρήνην μὲν ἔχειν ὡς πρὸς ἀλλήλους, ἀπιέναι δὲ ἐπὶ τὰ ἑαυτῶν ἕκαστον πλὴν τῶν τριάκοντα καὶ τῶν ἕνδεκα καὶ τῶν ἐν Πειραιεῖ ἀρξάντων δέκα. εἰ δέ τινες φοβοῖντο τῶν ἐξ ἄστεως, ἔδοξεν αὐτοῖς ᾿Ελευσῖνα κατοικεῖν. τούτων δὲ περανθέντων Παυσανίας μὲν διῆκε τὸ στράτευμα, οἱ δ” ἐκ τοῦ Πειραιῶς ἀνελθόντες σὺν τοῖς ὅπλοις εἰς τὴν ἀκρόπολιν ἔθυσαν τῇ ᾿Αθηνᾷ. ἐπεὶ δὲ κατέβησαν† οἱ στρατηγοί, ἔνθα δὴ ὁ Θρασύβουλος ἔλεξεν· ῾Υμῖν, ἔφη, ὦ ἐκ τοῦ ἄστεως ἄνδρες, συμβουλεύω ἐγὼ γνῶναι ὑμᾶς αὐτούς. μάλιστα δ” ἂν γνοίητε, εἰ ἀναλογίσαισθε ἐπὶ τίνι ὑμῖν μέγα φρονητέον ἐστίν, ὥστε ἡμῶν ἄρχειν ἐπιχειρεῖν. πότερον δικαιότεροί ἐστε; ἀλλ” ὁ μὲν δῆμος πενέστερος ὑμῶν ὢν οὐδὲν πώποτε ἕνεκα χρημάτων ὑμᾶς ἠδίκηκεν·ὑμεῖς δὲ πλουσιώτεροι πάντων ὄντες πολλὰ καὶ αἰσχρὰ ἕνεκα κερδέων πεποιήκατε. ἐπεὶ δὲ δικαιοσύνης οὐδὲν ὑμῖν προσήκει, σκέψασθε εἰ ἄρα ἐπ” ἀνδρείᾳ ὑμῖν μέγα φρονητέον.  καὶ τίς ἂν καλλίων κρίσις τούτου γένοιτο ἢ ὡς ἐπολεμήσαμεν πρὸς ἀλλήλους; ἀλλὰ γνώμῃ φαίητ” ἂν προέχειν, οἳ ἔχοντες καὶ τεῖχος καὶ ὅπλα καὶ χρήματα καὶ συμμάχους Πελοποννησίους ὑπὸ τῶν οὐδὲν τούτων ἐχόντων περιείληφθε; ἀλλ” ἐπὶ Λακεδαιμονίοις δὴ οἴεσθε μέγα φρονητέον εἶναι; πῶς, οἵγε ὥσπερ τοὺς δάκνοντας κύνας κλοιῷ δήσαντες παραδιδόασιν, οὕτω κἀκεῖνοι ὑμᾶς παραδόντες τῷ ἠδικημένῳ τούτῳ δήμῳ οἴχονται ἀπιόντες; οὐ μέντοι γε ὑμᾶς, ὦ ἄνδρες, ἀξιῶ ἐγὼ ὧν ὀμωμόκατε παραβῆναι οὐδέν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις καλοῖς ἐπιδεῖξαι, ὅτι καὶ εὔορκοι καὶ ὅσιοί ἐστε. εἰπὼν δὲ ταῦτα καὶ ἄλλα τοιαῦτα, καὶ ὅτι οὐδὲν δέοι ταράττεσθαι, ἀλλὰ τοῖς νόμοις τοῖς ἀρχαίοις χρῆσθαι, ἀνέστησε τὴν ἐκκλησίαν. καὶ τότε μὲν ἀρχὰς καταστησάμενοι ἐπολιτεύοντο·  ὑστέρῳ δὲ χρόνῳ ἀκούσαντες ξένους μισθοῦσθαι τοὺς ᾿Ελευσῖνι, στρατευσάμενοι πανδημεὶ ἐπ” αὐτοὺς τοὺς μὲν στρατηγοὺς αὐτῶν εἰς λόγους ἐλθόντας ἀπέκτειναν, τοῖς δὲ ἄλλοις εἰσπέμψαντες τοὺς φίλους καὶ ἀναγκαίους ἔπεισαν συναλλαγῆναι. καὶ ὀμόσαντες ὅρκους ἦ μὴν μὴ μνησικακήσειν, ἔτι καὶ νῦν ὁμοῦ τε πολιτεύονται καὶ τοῖς ὅρκοις ἐμμένει ὁ δῆμος.

Όταν λοιπόν αυτοί αναχώρησαν για τη Σπάρτη, έστειλαν και οι ολιγαρχικοί αντιπροσώπους λέγοντας ότι οι ίδιοι από τη μια παραδίδουν και τα τείχη που κατέχουν και τους εαυτούς τους στους Σπαρτιάτες να τους κάνουν ό,τι θέλουν˙ είπαν όμως ότι έχουν την αξίωση και αυτοί που βρίσκονται στον Πειραιά, αν ισχυρίζονται ότι είναι φίλοι των Σπαρτιατών, να παραδώσουν και τον Πειραιά και τη Μουνιχία. Αφού οι έφοροι και η μικρή συνέλευση άκουσαν όλους αυτούς, έστειλαν στην Αθήνα δεκαπέντε άνδρες και έδωσαν εντολή σε συνεργασία με τον Παυσανία να τους συμφιλιώσουν με όποιο τρόπο μπορούν καλύτερα.  Αυτοί τους συμφιλίωσαν με τον όρο να έχουν ειρήνη μεταξύ τους και ο καθένας να γυρίσει στο σπίτι του εκτός από τους Τριάκοντα και τους Ένδεκα και των Δέκα που διετέλεσαν άρχοντες στον Πειραιά. Αν κάποιοι από τους ολιγαρχικούς φοβούνταν, αποφασίστηκε αυτοί να κατοικούν στην Ελευσίνα. Αφού αυτά ολοκληρώθηκαν, ο Παυσανίας διέλυσε το στράτευμα, ενώ αυτοί που βρίσκονταν στον Πειραιά αφού ανέβηκαν ένοπλοι στην Ακρόπολη θυσίασαν στην Αθηνά. Όταν κατέβηκαν , οι στρατηγοί συνεκάλεσαν εκκλησία, όπου ο Θρασύβουλος είπε: «Άνδρες ολιγαρχικοί, εγώ σας συμβουλεύω να γνωρίσετε τον εαυτό σας. Και μάλιστα θα τον γνωρίσετε, αν σκεφτείτε για ποιο λόγο πρέπει να καυχιέστε, ώστε να προσπαθείτε να μας εξουσιάζετε. Για ποιο απ’ όλα, είστε πιο δίκαιοι; Αλλά ο λαός, αν και είναι πιο φτωχός από εσάς, ποτέ σε τίποτα δε σας αδίκησε για χρήματα˙ Εσείς όμως, αν και είστε πλουσιότεροι από όλους, έχετε κάνει πολλές αισχρές πράξεις με σκοπό τα κέρδη. Επειδή λοιπόν δεν έχετε καμμία σχέση με τη δικαιοσύνη, εξετάστε αν για την ανδρεία σας πρέπει να υπερηφανεύεσθε.  Και ποια άλλη καλύτερη απάντηση θα μπορούσε να υπάρξει, παρά το πώς πολεμήσαμε μεταξύ μας; Αλλά θα μπορούσατε να ισχυρισθείτε ότι υπερέχετε στην ευφυΐα, εσείς οι οποίοι, αν και έχετε και τείχος και όπλα και χρήματα και συμμάχους Πελοποννησίους, έχετε νικηθεί από αυτούς που δεν έχουν τίποτε από αυτά; Αλλά νομίζετε ότι πρέπει να καυχιέστε για του Λακεδαιμονίους; πώς, αφού αυτοί, όπως ακριβώς έδεσαν τους σκύλους που δαγκώνουν με περιλαίμιο τους παραδίδουν, έτσι κι εκείνοι, αφού σας παρέδωσαν στον αδικημένο τούτο λαό, σηκώθηκαν κι έφυγαν; Δεν έχω, βέβαια, την αξίωση, άνδρες, να καταπατήσετε τίποτα από όσα έχετε ορκισθεί, αλλά μαζί με τα άλλα καλά και τούτο να αποδείξετε, ότι είστε και πιστοί στους όρκους σας και ευσεβείς. Αφού είπε αυτά και άλλα παρόμοια, και ότι δεν πρέπει να προκαλούν ταραχές, αλλά να τηρούν τους αρχαίους νόμους, διέλυσε την συνέλευση. Και τότε αφού εγκατέστησαν νέους άρχοντες, ζούσαν ως ελεύθεροι πολίτες. Αργότερα, επειδή πληροφορήθηκαν ότι αυτοί που βρίσκονται στην Ελευσίνα προσλαμβάνουν ξένους μισθοφόρους, αφού εξεστράτευσαν με όλες τους τις δυνάμεις εναντίον τους, όταν οι στρατηγοί τους ήρθαν για διαπραγματεύσεις, τους σκότωσαν, τους άλλους όμως, αφού τους έστειλαν τους φίλους τους και τους συγγενείς τους, τους έπεισαν να συμφιλιωθούν. Και αφού ορκίσθηκαν ότι δεν θα θυμούνται τα παλιά αδικήματα, ακόμη και τώρα ζουν μαζί και ο λαός μένει πιστός στους όρκους.