θέμα έκθεσης

ΘΕΜΑ

Τώρα που έφτασε η στιγμή της αποφοίτησης σας από το Λύκειο, αξιοποιώντας τις εμπειρίες της σχολικής σας ζωής, να γράψετε μια επιστολή προς τον Υπουργό Παιδείας, στην οποία να διατυπώνετε τεκμηριωμένα τις απόψεις σας για τις αλλαγές που θα θέλατε να γίνουν στο σχολείο, προκειμένου αυτό να ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα στις απατήσεις της σύγχρονης κοινωνίας. (500-600 λέξεις)

Σχεδιαγραμματική παρουσίαση της ενότητας παιδεία

1.ΠΑΙΔΕΙΑ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΑΓΩΓΗ «Σκοπός της παιδείας είναι να μας βοηθήσει να δώσουμε νόημα στη ζωή μας, να ερμηνεύσουμε το παρελθόν και να γίνουμε άφοβοι και ανοιχτοί στο μέλλον».

ΈρμανΈσσε

«Βακτηρία βίου εστί Παιδεία» Μένανδρος

«Η αμάθεια είναι η χειρότερη σκλαβιά» Α. Φρανς

Παιδεία γενικά θεωρείται η μόρφωση, η ευρύτερη καλλιέργεια του ανθρώπου αλλά και το σύνολο των διαδικασιών με τις οποίες επιτυγχάνεται η πνευματική, κοινωνική και ηθική ολοκλήρωση του ατόμου. Πρόκειται για «το κληροδοτούμενο από γενεά σε γενεά κεφάλαιο των πνευματικών αγαθών που σχηματίζεται μέσα στην ιστορία με τον ατομικό και συλλογικό μόχθο του ανθρώπου».

Ε. Παπανούτσος

Εκπαίδευση είναι η θεσμοθετημένη από το κράτος λειτουργία που έχει ως στόχο την παροχή συγκεκριμένων γνώσεων και την ανάπτυξη των διανοητικών και σωματικών δεξιοτήτων του ατόμου σε ειδικά ιδρύματα (το σχολείο, το Πανεπιστήμιο και άλλους φορείς). Είναι ο δυναμικότερος φορέας της παιδείας και αυτό εξηγεί το γεγονός ότι πολλές φορές η εκπαίδευση ως έννοια εξομοιώνεται με την παιδεία.

Ανθρωπιστικές σπουδές: αναφέρονται στη μελέτη του αρχαιορωμαικού κόσμου και έχουν ως κέντρο τον άνθρωπο και τις ανώτερες ηθικές αξίεςπου θα πρέπει να τον χαρακτηρίζουν. Ο άνθρωπος ως ηθική και δυναμική οντότητα φέρει μέσα της σπέρματα τελειότητας. Ανθρωπιστική παιδεία: πρόκειται για ένα πρότυπο παιδείας που στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη των στοιχείων της προσωπικότητας του ατόμου (πνευματικών, ηθικών, ψυχικών) με τις ανθρωπιστικές αξίες (ελευθερία, αξιοπρέπεια, μέτρο, ανθρωπιά, δημοκρατία, δικαιοσύνη, ισότητα).

Αγωγή : ανατροφή, διαπαιδαγώγηση, καθοδήγηση για την απόκτηση ήθους και σεβασμού στον άνθρωπο.

Τεχνοκρατική εκπαίδευση : αποβλέπει κυρίως στην επαγγελματική κατάρτιση του ατόμου, ώστε να είναι ικανό να αναλάβει και να ασκήσει αποτελεσματικά κάποιο επάγγελμα.

Δια βίου εκπαίδευση: η μακρόχρονη, ισόβια επαφή με την παιδεία-με τα πνευματικά αγαθά. Η συνεχής βελτίωση των γνώσεων και η παρακολούθηση του πολιτισμού στους διάφορους τομείς του. (Να εξηγήσετε: γιατί είναι αναγκαία, σήμερα).

Προϋποθέσεις: ατομική θέληση και μέριμνα της πολιτείας. Σήμερα η Δια Βίου Εκπαίδευση παρέχεται από ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς.

Γνώση : το σύνολο των πληροφοριών που αποκτά κανείς και των παραστάσεων που σχηματίζει μέσω των αισθήσεων και της νοητικής επεξεργασίας των δεδομένων τους/ό,τι γνωρίζει κανείς για τον κόσμο (γνώση θεωρητική, εμπειρική, πρακτική, επιστημονική κλπ). Η γνώση είναι παράγοντας απελευθέρωσης του ανθρώπου (από φόβους και προκαταλήψεις).

Πληροφορία :κάθε ενημερωτικό στοιχείο που μεταδίδεται από μια πηγή (μέσο ενημέρωσης, κλπ) σε ένα δέκτη/κάθε στοιχείο που έχει ενδιαφέρον για κάποιον, που θα ήθελε κάποιος να γνωρίζει/ οτιδήποτε ασυνήθιστο, μη προσδοκώμενο λέγεται σε κάποιον(λεξικό Νέας Ελληνικής γλώσσας, Γ Μπαμπινιώτη)

Σχολική αξιολόγηση: Με τον όρο αξιολόγηση του μαθητή εννοούμε τη συστηματικά οργανωμένη και συνεχή διαδικασία ελέγχου του βαθμού στον οποίο κατακτώνται από τους μαθητές οι σκοποί και οι στόχοι τους οποίους επιδιώκει το σχολείο. Υπό την έννοια αυτή η αξιολόγηση αποτελεί οργανικό στοιχείο της διδακτικής πράξης η οποία αρχίζει

1. Με τον καθορισμό των στόχων των διδακτικών δραστηριοτήτων,

2. Συνεχίζεται με την παρακολούθηση της πορείας κατάκτησής τους από τους μαθητές και

3. Ολοκληρώνεται με τον έλεγχο επίτευξής τους και την ανατροφοδότηση

Είδη αξιολόγησης:

-Διαγνωστική(εντοπισμός αδυναμιών και κενών, ώστε να σχεδιαστεί η νέα γνώση προς διδασκαλία).

- Διαμορφωτική (αξιολόγηση κατά τη διδακτική πράξη).

- Τελική ή αθροιστική (μετά την ολοκλήρωση της διδακτικής πράξης).

Σημασία της αξιολόγησης

- Για το μαθητή

- Για το γονέα

- Για τον καθηγητή (ανατροφοδότηση)

Η σημερινή κατάσταση –προβλήματα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Ο όρος παιδεία, με την ευρύτερη έννοια, δεν αναφέρεται, βέβαια, μόνο στο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά συνδέεται με έννοιες, όπως: η «μόρφωση», η «αγωγή» και η «κουλτούρα» και εμπεριέχει ένα πλήθος παραγόντων που επηρεάζουν την πνευματική ανάπτυξη και τη διαμόρφωση του ήθους και της συμπεριφοράς του ανθρώπου. Τέτοιοι παράγοντες (εκτός από την εκπαίδευση) είναι: η οικογένεια, τα μέσα ενημέρωσης, η θρησκεία, η τέχνη, η επιστήμη, οι θεσμοί και οι νόμοι της πολιτείας, το επάγγελμα και το κοινωνικό περιβάλλον.

Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Ως σύνολο των πνευματικών κατακτήσεων του ανθρώπου και συντελεστής της κοινωνικής ολοκλήρωσης του, η παιδεία αποβλέπει στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του νέου και την ομαλή ένταξη του στις κοινωνικές διαδικασίες. Πιο συγκεκριμένα:

ΑΤΟΜΟ

1. Εξασφαλίζει τη διεύρυνση των νοητικών δυνατοτήτων του (κρίση, αντίληψη, λογική, δημιουργική φαντασία) που επιτρέπουν την κατανόηση και ερμηνεία του φυσικού και κοινωνικού χώρου και τη διαμόρφωση μιας σφαιρικής και ολοκληρωμένης εικόνας του κόσμου. Διαμορφώνονται άτομα ικανά να αντιστέκονται στο δογματισμό και την προκατάληψη, να επεξεργάζονται τις πληροφορίες και να διατηρούν την αυτονομία και την ιδιαιτερότητα τους.

2. Ευνοεί τη συνειδητοποίηση και την ανάπτυξη των έμφυτων κλίσεων και δεξιοτήτων του (αυτογνωσία) με στόχο τη διάπλαση δημιουργικής προσωπικότητας.

Προσανατολίζει το νέο επαγγελματικά σύμφωνα με τις έμφυτες κλίσεις και επιθυμίες του, αλλά και τις κοινωνικές συνθήκες και ανάγκες, ώστε να εξασφαλίσει την οργανική ένταξη του στις παραγωγικές δομές. Παράλληλα, εφοδιάζει το νέο με την απαραίτητη τεχνογνωσία και εμπειρία, προκειμένου να αντεπεξέλθει στον αυξημένο επιστημονικό και επαγγελματικό ανταγωνισμό της εποχής μας.

3. Καθιστά το άτομο ικανό να διακρίνει την ομορφιά στην καθημερινή ζωή, να βιώνει το ωραίο, να αποφεύγει την τυποποίηση της εποχής μας και την κυριαρχία του ψυχρού ορθολογισμού.

4. Καλλιεργεί τα αισθητικά κριτήρια και αυξάνει τη δεκτικότητα του ανθρώπου απέναντι στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.

5. Εξευγενίζει το συναισθηματικό κόσμο του ατόμου παρέχοντας ποιότητα στις πράξεις και τη ζωή του.

6. Συμβάλλει στη συναισθηματική ωρίμανση του νέου μέσα από την ανάπτυξη της ικανότητας του να κατανοεί και να ελέγχει τα συναισθήματα του.

7. Επιδιώκει τη διαμόρφωση ενός σταθερού κώδικα αξιών και συμπεριφοράς στις σχέσεις του ανθρώπου με τους άλλους, ώστε να έχει άξονες αναφοράς στη ζωή του και να προσανατολίζεται προς το ηθικά ανώτερο.

8. Προβάλλει υψηλά ηθικά πρότυπα· διαμορφώνει ηθική συνείδηση και ορθά κριτήρια στο άτομο, ώστε να διακρίνει το δίκαιο από το άδικο και να οδηγείται στην αυτοβελτίωση βιώνοντας τις ανθρωπιστικές αξίες.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

9. Στοχεύει στην κατανόηση της σημασίας των ηθικών αξιών για την κοινωνική συνοχή και την ανάπτυξη της κοινωνίας.

10. Ασκεί το νέο στην ομαδική ζωή, την υπευθυνότητα και τη συλλογικότητα και προετοιμάζει τη δημιουργική ένταξη του στο σύνολο.

11. Ευνοεί την προσαρμογή του νέου σε ένα σύνολο αρχών και αξιών, που συνδέονται με την κοινωνική ζωή και συγκροτούν ένα σύστημα αναφοράς γι' αυτόν.

ΠΟΛΙΤΕΙΑ

12. Ενισχύει την επαφή με τους πολιτικούς θεσμούς και τις αξίες, τις δομές και την οργάνωση του πολιτικού χώρου και μεταδίδει τα στοιχεία του πολιτικού πολιτισμού μιας κοινωνίας.

13. Παρέχει ερεθίσματα πολιτικής σκέψης και προβληματισμού με στόχο τη διαμόρφωση προσωπικής κοσμοθεωρίας και την ιδεολογική συγκρότηση του ατόμου.

14. Εκπαιδεύει τους νέους στο δημιουργικό διάλογο, στην αποφυγή του φανατισμού και διαμορφώνει ελεύθερους, υπεύθυνους και ενεργούς πολίτες με δημοκρατικό ήθος.

ΔΙΑΚΡΑΤΙΚΑ

15. Εξοικειώνει τους νέους με τις διάφορες εκφάνσεις του πολιτισμού (παράδοση, μνημεία, τέχνη, γλώσσα, αθλητισμός κ.ά.), ώστε να τις εντάσσουν στη ζωή τους, αναπτύσσοντας τη γόνιμη σκέψη και το δημιουργικό προβληματισμό.

16. Διαφυλάσσει και ενισχύει την εθνική και πολιτιστική ταυτότητα μέσα από την επαφή με τα δημιουργήματα του εθνικού πολιτισμού.

17. Αναπτύσσει το οικουμενικό πνεύμα, με τη γνωριμία της πανανθρώπινης παράδοσης και την κατανόηση της ενότητας του ανθρώπινου πνεύματος και του παγκόσμιου πολιτισμού.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Παρά τις κατά καιρούς δομικές αλλαγές και την πρόοδο που συντελέστηκε στα εκπαιδευτικά μας πράγματα τα τελευταία χρόνια, αποτελεί κοινό τόπο ότι εγγενείς αδυναμίες του εκπαιδευτικού μας συστήματος και χρόνια προβλήματα υπονομεύουν το ρόλο του,

Κύρια προβλήματα είναι:

1. Αδυναμία της εκπαίδευσης να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις εποχής μας

• Ανεπαρκής υλικοτεχνική υποδομή, ελλείψεις σε τεχνολογικά μέσα και καθυστέρηση στην αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών.

• Ελλιπής επιμόρφωση και κατάρτιση των εκπαιδευτικών.

• Απουσία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και οργάνωσης. Αποτέλεσμα είναι η εκπαίδευση να παράγει πτυχιούχους χωρίς την απαιτούμενη σύγχρονη, επιστημονική και επαγγελματική κατάρτιση.

2. Αναντιστοιχία της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας

• Έλλειψη οργανωμένου επαγγελματικού προσανατολισμού, λεπτομερούς και έγκυρης ενημέρωσης για τις προοπτικές των σχολών -σύμφωνα με τις ανάγκες της εποχής- και τα κορεσμένα επαγγέλματα.

• Μαζικός προσανατολισμός των νέων στα Α.Ε.Ι., με αποτέλεσμα το πλήθος των άνεργων πτυχιούχων και την υποβάθμιση των τεχνικών - χειρωνακτικών επαγγελμάτων.

• Υποβάθμιση της αξίας των πτυχίων και της λειτουργίας των Πανεπιστημίων. Συνέπεια είναι η όξυνση των κοινωνικών προβλημάτων και η διαιώνιση της χαμηλής παραγωγικότητας της ελληνικής οικονομίας.

3. Εξετασιοκεντρικός χαρακτήρας του εκπαιδευτικού συστήματος

• Χρησιμοθηρική αντιμετώπιση της γνώσης και καλλιέργεια του ανταγωνισμού και της βαθμοθηρίας.

• Μηχανική αποστήθιση έτοιμων γνώσεων και παραμέληση της κριτικής ικανότητας και της προσωπικής αναζήτησης της γνώσης.

• Μετατροπή του σχολείου σε διαρκές εξεταστικό κέντρο, με αποτέλεσμα να αδυνατεί να επιτελέσει τους πλατύτερους παιδευτικούς του στόχους.

• Μεταλλαγή του Λυκείου σε «προθάλαμο» των Α.Ε.Ι., με συνέπεια να κινδυνεύει να απωλέσει τον αυτοτελή του ρόλο ως βαθμίδα της Γενικής Παιδείας.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Ο εκσυγχρονισμός και η αναβάθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος, ώστε αυτό να [ανταποκρίνεται στις αυξημένες απαιτήσεις της τεχνολογικά προηγμένης εποχής μας και να διαμορφώνει ανθρώπους με δεξιότητες και δημιουργική σκέψη, αποτελεί μια πρόκληση για την ελληνική κοινωνία. Για την επίτευξη αυτού του στόχου επιβάλλεται:

1. Εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στο σχολείο

• Χρήση των νέων τεχνολογιών που παρέχουν απεριόριστες δυνατότητες μάθησης και ωθούν την εκπαίδευση σε ενδιαφέρουσες αλλαγές. Εξοικείωση του μαθητή με τις νέες τεχνολογίες, ώστε να είναι προετοιμασμένος για τις υψηλές απαιτήσεις της τεχνολογικής εποχής μας.

• Εκπαίδευση του νέου στην αξιολόγηση, την επιλογή και κατανόηση των πληροφοριών.

2. Νέος ρόλος του εκπαιδευτικού στο σχολείο της δημιουργικότητας

• Αλλαγή του ρόλου του εκπαιδευτικού, ώστε από απλός μεταδότης γνώσεων να μετατραπεί σε συντονιστή της μαθησιακής διαδικασίας.

• Οργάνωση της διδασκαλίας με τρόπους που ενθαρρύνουν την πρωτοβουλία και τη συμμετοχή του μαθητή στο μαθησιακό περιβάλλον. 'Έμφαση στη βιωματική μάθηση και όχι στην απομνημόνευση έτοιμων γνώσεων.

3. Απαγκίστρωση του σχολείου από τη χρησιμοθηρική αντίληψη

• Αποσύνδεση του σχολείου από την ωφελιμιστική αντιμετώπιση της γνώσης και το αγχωτικό πνεύμα των εξετάσεων, που επιβάλλουν τη στείρα απομνημόνευση..

4. Σύνδεση εκπαίδευσης και οικονομίας

• Μακροπρόθεσμος σχεδιασμός για τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την οικονομία. Παροχή δυνατοτήτων και προϋποθέσεων στο νέο, για να αντεπεξέλθει σε ένα ανταγωνιστικό παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον στην οικονομία, την επικοινωνία, την πολιτική και τον πολιτιτσμό. • Ενίσχυση του φορέα επαγγελματικού προσανατολισμού των νέων με λεπτομερή πληροφόρηση και ενημέρωση για τα κορεσμένα επαγγέλματα και τις επαγγελματικές προοπτικές. 5. Διαμόρφωση πολυπολιτισμικής συνείδησης

• Εισαγωγή νέων μαθημάτων με αναφορές σε σύγχρονα θέματα, όπως για παράδειγμα στα ανθρώπινα δικαιώματα και προσαρμογή των σχολικών βιβλίων στις απαιτήσεις που επιβάλλει η Ευρωπαϊκή Ενοποίηση και η πολυπολιτισμικότητα: προβολή της Ευρωπαϊκής ταυτότητας και απαλοιφή στερεοτύπων με στόχο την αποδοχή της διαφορετικότητας.

Ανάδειξη της πολιτιστικής ιδιαιτερότητας κάθε λαού, αλλά και των στοιχείων που συνδέουν τους λαούς μεταξύ τους.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

- Πνευματική αναβάθμιση της χώρας

- Ερευνητικό έργο για την προώθηση της επιστήμης και της τεχνολογίας

- Προσφορά εξειδικευμενης γνώσης και προςετοιμασία για επαγγελματική αποκατάσταση των νέων

- Διαμόρφωση κοινωνικής και πολιτικής συνείδησης (ώριμους, δραστήριους πολίτες με δημοκρατικές αξίες και αρχές).

- Συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας στο πλαίσιο της παγκόσμιας κοινωνίας (προγράμματα, ανταλλαγές φοιτητών,σύνδεση Παν/μιων – εταιριών κλπ) .

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

- Γιγαντισμός: υπεράριθμοι φοιτητές.

- Χαμηλή ποιότητα παρεχόμενης εκπαίδευσης. - Δασκαλοκεντρική παιδαγωγική διαδικασία, προβολή της αυθεντίας του καθηγητή. Παθητική αποδοχή της γνώσης, απουσία αυτενέργειας των φοιτητών.

- Απουσία ενδιαφέροντος από τους φοιτητές, ο ζήλος και η αγωνιστικότητα τους εξαντλούνται στις τελευταίες τάξεις του λυκείου λόγω του εξουθενωτικού συστήματος εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

- Αποσπασματικότητα στη γνώση, μερική και αποσπασματική προσέγγιση της γνώσης, με αποτέλεσμα την ημιμάθεια και την άγνοια.

- Αδυναμία παρακολούθησης των σύγχρονων επιστημονικών θεωριών, αναχρονιστικά προγράμματα σπουδών.

- Απουσία ερευνητικής δραστηριότητας, που θα προωθεί την επιστήμη και την τεχνολογία.

- Μονομερής τεχνοκρατικός στόχος της μόρφωσης, απώλεια του ανθρωπιστικού προσανατολισμού.

- Λανθασμένη κοινωνική νοοτροπία που συνδέει τον πανεπιστημιακό τίτλο με την κοινωνική άνοδο ως σύμβολο κοινωνικής διαφοροποίησης.

- Υλικοτεχνικά προβλήματα (έλλειψη οικονομικών πόρων, ελλιπείς βιβλιοθήκες, συγγράμματα, εργαστήρια, κτίρια, υπεράριθμοι φοιτητές).

- Κομματικοποίηση και διοικητική δυσλειτουργία των αυτοτελών ΑΕΙ

- Ανισες ευκαιρίες: οι οικονομικά εύποροι και οι κάτοικοι των αστικών κέντρων έχουν περισσότερες ευκαιρίες μόρφωσης.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

- Εκσυγχρονισμός των μεθόδων διδασκαλίας και της παρεχόμενης γνώσης.

- Κρατικός προγραμματισμός και οικονομικές παροχές για την επίλυση των υλικοτεχνικών προβλημάτων.

- Αξιοκρατία στην πρόσληψη προσωπικού, ώστε οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι να είναι εξειδικευμένοι.

- Δραστηριοποίηση του φοιτητικού κινήματος, ώστε να διεκδικήσει και να αγωνιστεί για τη βελτίωση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, αποδέσμευση από μικροκροπολιτικά συμφέροντα.

9

ΣΧΕΣΗ ΜΑΘΗΤΗ- ΔΑΣΚΑΛΟΥ/ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ Με βάση τον κείμενο του σχ. Βιβλίου, σελ.262 «ΠΑΙΔΕΙΑ ΔΥΝΑΜΙΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΗΣ» (αποσπάσματα-επιχειρήματα)

- Εκείνο που περιμένει ο μαθητής(από το δάσκαλο) –ας είναι και ανεπίγνωστα- είναι κάτι πολύ πιο πλατύ και πολύ πιο βαθύ από το να πλουτίσει το μυαλό του με ορισμένα γνωστικά στοιχεία. - Ο νέος γυρεύει να βρει στο δάσκαλό του τον οδηγό ζωής , κι έτσι που είναι ακόμα γεμάτος φλόγα και όνειρο και δίχως πείρα…έτσι που πιστεύει απόλυτα στην ηθική και πνευματική δύναμη του ανθρώπου, είναι το μόνο φυσικό να δοθεί …στο δασκαλό του που τον περιμένει άξιο να του δείξει το δρόμο για την κατάκτηση της ζωής. - …το χρέος του οδηγού είναι όχι να επιβάλει στην ανήσυχη, ξύπνια νεανιή ψυχή μια πίστη έτοιμη. Το χρέος του οδηγού είναι να του προβάλει τις αξίες της ζωής, να του ξυπνήσει τον πόθο του καλού και τέλος να βοηθήσει να τονωθούν μέσα του οι δυνάμεις της ψυχής, αυτές που θα τον στηρίξουν να θεμελιώσει ο ίδιος …την πίστη σε κάθε μεγάλη αξία της ζωής. - …σε μια παιδεία, φτάνει να αξίζει το όνομα αυτό πραγματικά, και οι δύο πλευρές ταυτόχρονα και παίρνουν και δίνουν… - Όπως ο μαθητής το δασκαλό του, το ίδιο βλέπει κι ο δάσκαλος το μαθητή του πιο πάνω απ΄ ό,τι πραγματικά στέκει, υπερτιμώντας τον πάντοτε, και ηθικά και πνευματικά….Η ατμόσφαιρα αυτής της αμοιβαίας πίστης και αγάπης δίνει στο νέο τον πιο βαρύ οπλισμό για να αντιμετωπίσει και αργότερα της ζωής τη δοκιμασία με απόλυτη δύναμη κι αισιοδοξία…. - Δεν ξεχνούμε βέβαια πως πέρα από την παιδεία υπάρχει και η φύση …υπάρχουν αδυναμίες έμφυτες που και η καλύτερη διδασκαλια δεν μπορεί να τις ξεριζώσει. Όμως η σημασία του δασκάλου δείχνεται ακριβώς όταν ο μαθητής …αγωνίζεται να πραγματώσει τον καλύτερο εαυτό του…. - Μας ενδιαφέρει η γνώση και η επιστήμη γενικά, τι προσφέρει στον άνθρωπο, όταν αρχίσει να την κατακτά, άσχετα ποιον ειδικό κλάδο αποφάσισε να ακολουθήσει στη ζωή του…Εδώ μας ενδιαφέρει αν καλλιεργεί την ψυχή του, αν τον κάνει άνθρωπο -το τονίζω και πάλι-άσχετα αν η επιστήμη αυτή είναι θεωρητική ή εφαρμοσμένη, η φιλολογία ή η χημεία ή η ιατρική. - Όμως έξω από την επιστήμη υπάρχει κι ένας άλλος , πολύ πιο μεγάλος αντικειμενικός δεσμός που δένει το μαθητή με το δάσκαλο: η αγάπη της πατρίδας….Γιατί το έργο του επιστήμονα δεν είναι μόνο να γράψει πέντε δέκα βιβλία, άξια να συντελέσουν στην πρόοδο της παγκόσμιας επιστήμης. ..Εργο του είναι ακόμα να προαγάγει υλικά και πνευματικά την πατρίδα του… - Μέσα σ΄αυτή τν αμοιβαία σχέση αγάπης κι αυστηρότητας περνούν τα χρονια της κοινής προσπάθειας, κι όταν φτάσει η ώρα του χωρισμού, ο ώριμος προπε΄μπει το νέο στη ζωή με την ευχή να γίνει κάποτε καλύτερός του… - …ύστερα από χρόνια πολλά σε μιαν άλλη πολιτεία ένας άνδρας αγνωστός σου …να σε πλησιάσει έπειτα να σου φανερώσει πως ήταν μαθητής σου κάποτε …και μια στιγμή να σου πει « Μου είχες δώσει γνώσεις πολλές αλήθεια. Όμως αυτές δεν είχαν και τόση σημασία. Θα μπορούσα να τις βρω και σε βιβλία πολύ σοφότερά σου. Αυτό που με κάνει να μη σε ξεχνώ είναι κάτι άλλο: Είναι η πίστη και η αγάπη στον άνθρωπο που κατόρθωσες να στηρίξεις μέσα μου»

Επιχειρηματολογήστε: - Πώς πρέπει να αντιμετωπίζει δάσκαλος το μαθητή;

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Με βάση τον κείμενο του σχ. Βιβλίου, σελ.237 Αλέξανδρου Δελμούζου, ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΜΟΡΦΩΣΗ) (αποσπάσματα-επιχειρήματα) - Στα νεώτερα χρόνια, παντού για απώτερο σκοπό της παιδείας έβαζαν τον ηθικό χαρακτήρα. …Γυρεύαμε να συνηθίσωμε το άτομο στην κοινωνική αρετή: να μην κάνη στον άλλο ό, τι δε θα ήθελε και οι άλλοι να του κάνουν. …Γυρεύαμε αλληλοβοήθεια, αγάπη, ειλικρίνεια, τιμιότητα, δικαιοσύνη κλπ. Αρετές που δίνουν την έννοια του ανθρωπισμού. Ο ανθρωπισμός όμως αυτός περιοριζόταν, έπρεπε να περιορίζεται μέσα στα όρια τα κρατικά….Οι άλλοι λαοί, και προπάντων οι γειτονικοί ήταν για το σχολείο και τα παιδιά του ή αδιάφοροι ή εχθρικοί… - Το σχολείο συνειδητά έπρεπε να καλλιεργεί με όλα του τα μέσα …ιδέες και ιδιότητες αντίθετες με τον ενδοκρατικό ανθρωπισμό. Ετσι την ιδεολογία του, την εργασία του τη χαρακτηρίζει μια βαθύτατη εσωτερική αντίφαση. - Ο κλονισμός όμως ήταν βαθύτερος…με τον παγκόσμιο πόλεμο έγινε πιο χτυπητή και πιο συνειδητή και μια άλλη αντίφαση, ενδοκρατική αυτή….η υποτίμηση και η αδικία δεν περιορίζονται στις σχέσεις των λαικών ομάδων μεταξύ τους αλλά χαρακτηρίζουν σε πολλά και τις σχέσεις που έχουν οι διάφορες κοινωνικές τάξεις και ομάδες μέσα στο ίδιο εθνικό ή κρατικό συγκρότημα… - …ο κάθε άνθρωπος ζει αληθινά κι εντατικά τον εαυτό του κυρίως στον τόπο του, στο έθνος που ασύνειδα τον έχει μορφώσει. Το ίδιο κι ο ανθρώπινος πολιτισμός δεν είναι κάτι αόριστο και αχρωμάτιστο αλλά η συνισταμένη από εθνικούς πολιτισμούς…Από τα παραπάνω βγαίνει πως ο εθνισμός δεν είναι αυθαίρετο δημιούργημα της φαντασίας ή απλή υπηκοότητα που μπορούμε να την πετάξουμε ή να την αντικαταστήσωμε, όπως εμείς θέλομε…Το άτομο μόνο και μόνο γιατί γεννιέται και μεγααλώνει σε ωρισμένη λαϊκή ομάδα και τόπο, παίρνει βαθύτατα εθνική σφραγίδα, μορφώνεται εθνικά και χωρίς το σχολείο… - Η παιδεία όμως, αν θέλει να πετύχει το σκοπό της και να βοηθήσει για ένα καλύτερο μέλλον και του τόπου της και της ανθρωπότητας, πρέπει …την έννοια της εθνικής αγωγής να την πλατύνει. Να την πλατύνει και προς τα μέσα και έξω από τα σύνορα των λαών. - Οσο φτωχή και αν είναι η πραγματικότητα όπου δουλεύει ένα σχολείο, το δάσκλό του πρέπει να τον εμπνέει έν ιδανικό : ο ανθρωπισμός, ο καθολικός ανθρωπισμός. Να βοηθάει κι αυτός με το έργο του να υψώνεται ολοένα η ανθρώπινη ζωή και ο πολιτισμός της . Ένα ιδανικό χωρίς τέρμα, γιατί δεν έχει τέρμα ο δρόμος της ανθρώπινης ψυχής….Σ΄αυτόν ένας δρόμος φέρνει: η σωστή εθνική μόρφωση. - Ετσι βλέπω το νόημα της εθνικής αγωγής, της συστηματικής προσπάθειας για τη μόρφωση του ατόμου και του λαού με απώτερο σκοπό τον καθολικό ανθρωπισμό.

- Τα αναγνωστικά των σχολείων πρέπει να αφήσουν υλικό που εμποδίζει τη σωστή εκτίμηση και του εαυτού μας και των άλλων, και από την άλλη μεριά να περιλάβουν υλικό πολύτιμο, που ασφαλώς έχει ο πολιτισμός κάθε τόπου…. - …άλλα μέτρα πχ. από καιρό σε καιρό ειδικά εκπαιδευτικά συνέδρια της Βαλκανικής, ταξίδια των εκπαιδευτικών στις γειτονικές χώρες…. (κρατήθηκε η ορθογραφία του κειμένου)

Να εξηγήσετε γιατί: Τα αναγνωστικά των σχολείων πρέπει να αφήσουν υλικό που εμποδίζει τη σωστή εκτίμηση και του εαυτού μας και των άλλων, και από την άλλη μεριά να περιλάβουν υλικό πολύτιμο, που ασφαλώς έχει ο πολιτισμός κάθε τόπου….

Επιχειρηματολογήστε:

- Ποια είναι η αξία της ιστορικής γνώσης;

- -Θεωρείτε σήμερα χαμηλό το επίπεδο των ιστορικών γνώσεων που κατέχουν οι μαθητές; Αν ναι ποια είναι η αιτία αυτού του φαινομένου;   

ΘΕΩΡΙΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

.Ι ΤΡΌΠΟΙ ΚΑΙ ΜΈΣΑ ΠΕΙΘΟΎΣ

Α Επίκληση στη λογική

1 .Τεκμήρια:

1. Παραδείγματα

2. Γεγονότα

3. Στατιστικά στοιχεία

4. Πορίσματα ερευνών

5. Αλήθειες

6. Γνωμικά

2. Επιχειρήματα

1. Παραγωγικός συλλογισμός

2. Επαγωγικός συλλογισμός

3. Αναλογικός συλλογισμός

Β Επίκληση στο συναίσθημα του δέκτη

1 .Περιγραφή

2. Αφήγηση

3./ Χιούμορ ειρωνεία

4. Ποιητική γλώσσα/ σχήματα λόγου

5. Ρητορικά ερωτήματα

Γ Επίκληση στο ήθος

1. Επίκληση στο ήθος του πομπού • Προβολή της εικόνας του ως έντιμου αξιόπιστου υπεύθυνου, κλπ

2. Επίκληση στο ήθος του δέκτη • Παρακίνηση της φιλοτιμίας του δέκτη με αναφορά στην ηθική και τις αρετές του

3. Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου • Προσπάθεια ηθικής μείωσης του αντιπάλου με αρνητικούς χαρακτηρισμούς για το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά του

4. Επίκληση στην αυθεντία • Ενίσχυση των επιχειρημάτων με αναφορά σε ρήσεις και απόψεις

σημαντικών προσώπων

Α Επίκληση στη λογική

Όταν ο στόχος είναι η απόδειξη μιας άποψης τότε ο πομπός απευθύνεται στη σκέψη και στην κριτική ικανότητα του δέκτη χρησιμοποιώντας συλλογισμούς για να στηρίξει την άποψη του με βάση τους κανόνες της λογικής .Για να το πετύχει αυτό χρησιμοποιεί επιχειρήματα και τεκμήρια. Όταν λοιπόν διακρίνουμε στο κείμενο ένα από αυτά τα δύο, δηλαδή επιχείρημα ή τεκμήρια ή και τα δύο τότε ο πομπός επικαλείται τη λογική.

Α .ΜΕΣΑΠΕΙΘΟΥΣ .1

Α α ΤΕΚΜΗΡΙΑ:Πρόκειται για συγκεκριμένα στοιχεία που πηγάζουν από την εμπειρία και χρησιμοποιούνται για απόδειξη μιας άποψης δηλαδή για επιβεβαίωση, ενίσχυση ή συμπλήρωση των επιχειρημάτων :

Τεκμήρια μπορεί να είναι :

1. Παραδείγματα: « Πολλοί φοβούνται ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας έχει διαστάσεις και μορφές που απειλούν τον πολιτισμό .Το προφανές παράδειγμα είναι αυτό των πυρηνικών όπλων που μπο ρούν να καταστρέψουν και την ανθρωπότητα και τον πολιτισμό της ». ( Θ. Λιανός)

2.Γεγονότα: « Ο σεισμός του Μπαμ στο Ιράν, που έγινε ακριβώς ένα χρόνο πριν, προκάλεσε ολοκληρωτική καταστροφή >>

3.Στατιστικά στοιχεία « Εδώ και σαράντα χρόνια παρά την σημαντική αύξηση του πλούτου που παράγεται στον πλανήτη παρατηρήθηκε έκρηξη των ανισοτήτων :το 1960 το άνοιγμα της ψαλίδας ανάμεσα στο 20% των φτωχότερων και στο 20% των πλουσιότερων ήταν 1προς 30. Σήμερα είναι 1 προς 80>>.( από τη Le Monde diplomatique)

4.Αποτελέσματα ερευνών « Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα <<Το Βήμα >>, υπάρχουν 80.000 πτυχιούχοι αυτών των ειδικοτήτων που εμπίπτουν σε μια από τις τρεις κατηγορίες που ανέφερα πιο πάνω

5. Γενικές αλήθειες: Αποτελεί κοινό τόπο ότι ζούμε στην εποχή της πληροφόρησης

6 . Αυθεντία: «O Στέφαν Bολφ, καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο αγγλικό Πανεπιστήμιο του Mπαθ, αποκαλεί τους νέους αυτούς Γενιά Erasmus», σύμφωνα με το πρόγραμμα φοιτητικών ανταλλαγών της E.E.».

7.Γνωμικά : Ότι λάμπει δεν είναι χρυσός

Α β Επιχειρήματα :Πρόκειται για ένα συλλογισμό στον οποίο ένα συμπέρασμα απορρέει λογικά από μία δύο ή περισσότερες προτάσεις .Οι προτάσεις αυτές ονομάζονται προκείμενες .

Τα μέρη Τι είναι; Ένα παράδειγμα

ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΕΣ Μία δύο ή περισσότερες προτάσεις Όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί.

που αποτελούν τη βάση του συλλογισμού Ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι

και αν συνδυαστούν λογικά οδηγούν άνθρωπος.

σε μία τρίτη το, συμπέρασμα

Β ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η πρόταση που απορρέει λογικά Επομένως ο πρόεδρος των

από τις προκείμενες ΗΠΑ είναι θνητός.

Εντοπισμός του επιχειρήματος σε κείμενο

Ενώ είναι εύκολο να διακρίνουμε ένα επιχείρημα όταν μας δίνεται στην τυπική, σχηματική μορφή ,δηλ προκείμενες και συμπέρασμα ,είναι αρκετά δύσκολο να διακρίνουμε τη δομή του με ακρίβεια μέσα στο κείμενο. Αυτό συμβαίνει επειδή οι συλλογισμοί στην τυπική και σύντομη μορφή περιέχουν μόνο προτάσεις κρίσεις .Σε ένα κείμενο όμως τα επιχειρήματα έχουν ανάπτυξη ,σύνταξη και διατύπωση πολύπλοκη :Για αυτό χρειάζεται να διακρίνουμε τις προτάσεις- ιδέες που αποτελούν τα μέρη του επιχειρήματος ,από τις δευτερεύουσες ιδέες που τα εξηγούν ή τα αναλύουν.

Για παράδειγμα

Η θανατική ποινή αποτελεί καθαρό παραλογισμό από τη σκοπιά του σωφρονισμού του παραβάτη,(συμπέρασμα) που επιδιώκεται πρωταρχικά με την άσκηση συγκρατητικής επίδρασης πάνω σε εκείνον που έχει ήδη εγκληματήσει για να μην υποτροπιάσει .Γιατί ο σωφρονισμός προϋποθέτει βέβαια τη φυσική ύπαρξη του ανθρώπου, ( πρώτη προκείμενη) που η θανατική ποινή την καταστρέφει( δεύτερη προκείμενη).: Το επιχείρημα θα μπορούσε να δοθεί με την εξής τυπική δομή Προκείμενες: Ο σωφρονισμός προϋποθέτει τη φυσική ύπαρξη του ανθρώπου

Η θανατική ποινή καταστρέφει τη φυσική ύπαρξη του ανθρώπου

Συμπέρασμα : Επομένως, η θανατική ποινή αποτελεί καθαρό παραλογισμό από τη σκοπιά του σωφρονισμού του.

Α Είδη συλλογισμού ως προς την πορεία σκέψης

2 Α α Είδησυλλογισμού σε επιχείρημα τυπικής δομής

ΕΙΔΗ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΥ ως προς την πορεία σκέψης

1.ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΣ

=> ΓΕΝΙΚΟ ΕΙΔΙΚΟ : Ο συγγραφέας αρχίζει από το γενικό, το σύνολο και προχωρεί προς το ειδικό δηλαδή στα επιμέρους αποδεικτικά στοιχεία

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

• Οι ιστορικοί χρόνοι του ρήματος αναφέρονται στο παρελθόν •

Ο αόριστος είναι ιστορικός χρόνος

Άρα ο αόριστος αναφέρεται στο παρελθόν

2.ΕΠΑΓΩΓΙΚΟΣ

=> ΕΙΔΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ: Ο συγγραφέας ξεκινά από το ειδικό από παραδείγματα και επιμέρους περιπτώσεις και με βάση αυτά εξάγει ένα συμπέρασμα για το σύνολο το γενικό

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

• Ο παρατατικός, ο αόριστος και ο υπερσυντέλικος αναφέρονται στο παρελθόν

• Οι χρόνοι αυτοί είναι οι ιστορικοί χρόνοι του ρήματος

Άρα οι ιστορικοί χρόνοι του ρήματος αναφέρονται στο παρελθόν

3. ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΣ

=> ΕΙΔΙΚΟ ΕΙΔΙΚΟ: Ο συγγραφέας ακολουθεί πορεία από ειδικό σε ειδικό .Με βάση μια περίπτωση εξάγει συμπέρασμα για μια ανάλογη περίπτωση .Το συμπέρασμα αυτό είναι πιθανολογικό και όχι βέβαιο.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

• Ο παρατατικός είναι ιστορικός χρόνος και αναφέρεται στο παρελθόν

• Ο αόριστος είναι και αυτός ιστορικός χρόνος .

Επομένως και ο αόριστος πιθανόν να αναφέρεται στο παρελθόν

2.Α β Είδη συλλογισμού σε ολόκληρο κείμενο

Η κατανόηση της συλλογιστικής πορείας του συγγραφέα σε ολόκληρο το κείμενο απαιτεί να προσέξουμε τον πρόλογο ,τους πλαγιότιτλους των παραγράφων του κυρίου θέματος και τον επίλογο .Με βάση αυτά μπορούμε να διακρίνουμε

1. Παραγωγικός Συλλογισμός: Ο συγγραφέας ακολουθεί συλλογιστική πορεία από το γενικό στο ειδικό. Στον πρόλογο θέτει το θέμα και παρουσιάζει τη βασική του άποψη. Στο κύριο μέρος αναλύει τη βασική του θέση ή παρουσιάζει την επιχειρηματολογία. Στον επίλογο αν υπάρχει επαναλαμβάνει ή συμπληρώνει την αρχική του θέση.

2. Επαγωγικός Συλλογισμός:Ο συγγραφέας ακολουθεί συλλογιστική πορεία από το ειδικό στο γενικό. Πιο συγκεκριμένα, στον πρόλογο διατυπώνει έναν προβληματισμό ή αναφέρεται σε ένα ειδικό θέμα .Στο κύριο μέρος εξετάζει διάφορες επιμέρους περιπτώσεις και με βάση αυτές εξάγει στον επίλογο το τελικό γενικό συμπέρασμα.

Α Είδη συλλογισμού : ως προς το είδος των προτάσεων

ΕΙΔΗ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΥ ως προς το είδος των προτάσεων

1.ΚΑΤΗΓΟΡΙΚΟΣ

Οι προκείμενες είναι κατηγορικές προτάσεις δηλ .περιέχουν κατηγόρημα ρήμα ,αντικείμενο ή κατηγορούμενο

• Τα μέρη του λόγου είναι λέξεις

• Το ουσιαστικό είναι μέρος του λόγου

• Άρα ,το ουσιαστικό είναι λέξη

2.ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΣ

Η μία ή και οι δύο προκείμενες είναι υποθετικές

• Αν ο πολίτης δε συμμετέχει στα κοινά η εξουσία μπορεί να αυθαιρετεί

• Σήμερα οι πολίτες αδιαφορούν για τα κοινά

• Άρα, σήμερα η εξουσία μπορεί να αυθαιρετεί.

3. ΔΙΑΖΕΥΚΤΙΚΟΣ

Η μία προκείμενη είναι διαζευκτική

Ένας συλλογισμός μπορεί να είναι παραγωγικός ή επαγωγικός ή αναλογικός .Ο συγκεκριμένος συλλογισμός του κειμένου δεν είναι ούτε επαγωγικός , ούτε αναλογικός ,Επομένως,αυτός ο συλλογισμός είναι παραγωγικός.

4.Α ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ

ΟΡΘΟΤΗΤΑ=ΑΛΗΘΕΙΑ+ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑ

I. Ένα επιχείρημα είναι ορθό όταν έχει :

Αλήθεια: Οι προκείμενες ισχύουν και ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα

Εγκυρότητα:Το συμπέρασμα εξάγεται λογικά από τις προκείμενες

Ορθότητα: Το επιχείρημα έχει αλήθεια και εγκυρότητα

. . Πχ Προκείμενες: Όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι άνθρωπος.

Συμπέρασμα: Επομένως , ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι θνητός

Το προηγούμενο επιχείρημα είναι αληθές,εφόσον οι προκείμενες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Επιπλέον ,το συμπέρασμα απορρέει λογικά από τις προκείμενες και επομένως το επιχείρημα είναι έγκυρο.

Εφόσον είναι και αληθές και έγκυρο είναι και ορθό.

ΙΙ Προσέχουμε κατά την αξιολόγηση

Α .Ένα επιχείρημα χαρακτηρίζεται ως ορθό όταν είναι και αληθές και έγκυρο. Αν απουσιάζει ένας από τους δύο όρους αλήθεια ή εγκυρότητα τότε δεν είναι ορθό

Στο επόμενο παράδειγμα οι προκείμενες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και αποτελούν γενικά αποδεκτές αλήθειες .Ωστόσο, το συμπέρασμα είναι αυθαίρετο αφού δεν προκύπτει λογικά από τις προκείμενες. Επομένως το επιχείρημα δεν έχει εγκυρότητα. Επομένως , δεν είναι ορθό.

Προκείμενες:Στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καταργηθεί η θανατική ποινή

Η Ελλάδα ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπέρασμα: Επομένως, η Ελλάδα πρέπει να επαναφέρει τη θανατική ποινή

Β Για να είναι οι προκείμενες αληθείς πρέπει να αποτελούν αντικειμενικά δεδομένα, δηλαδή καθολικά αποδεκτές αλήθειες( π.χ. η γη γυρίζει ) και όχι υποκειμενικές κρίσεις και γνώμες ( πχ η παγκοσμιοποίηση είναι καταστροφή για τους λαούς )

Προκείμενες: Όσοι δεν εργάζονται είναι τεμπέληδες .

Ο γείτονας μου δεν εργάζεται

Συμπέρασμα: Άρα, ο γείτονάς μου είναι τεμπέλης

Στο προηγούμενο επιχείρημα η πρώτη προκείμενη ,όσοι δεν εργάζονται είναι τεμπέληδες , αποτελεί αυθαίρετη προσωπική γνώμη και όχι αντικειμενικό δεδομένο αφού η απουσία εργασίας δεν οφείλεται οπωσδήποτε σε τεμπελιά αλλά πιθανόν στην ανεργία ή σε οικογενειακούς ή προσωπικούς λόγους όπως η υγεία. Στηριγμένοι επομένως σε μια αυθαίρετη υποκειμενική γνώμη θα καταλήξουμε σε ένα αυθαίρετο συμπέρασμα ή σε ένα συμπέρασμα χωρίς καθολική ισχύ .Το επιχείρημα ,επομένως,παρόλο που είναι έγκυρο δεν είναι ορθό, εφόσον η πρώτη προκείμενη δεν είναι αντικειμενικά αληθής.

ΙΙΙ Αξιολόγηση επαγωγικού συλλογισμού

Στην αξιολόγηση του επαγωγικού συλλογισμού πρέπει να προσέχουμε αν η επαγωγή είναι τέλεια, οπότε το συμπέρασμα είναι βέβαιο ή ατελές ,οπότε το συμπέρασμα έχει πιθανολογικό χαρακτήρα γιατί οδηγούμαστε σ αυτό με λογικό άλμα .Στον επαγωγικό συλλογισμό το συμπέρασμα συνήθως είναι πιθανό, καθώς θεωρούμε ότι αυτό που ισχύει για κάποιο μέρος θα ισχύει και για το β σύνολο δηλαδή και για τα υπόλοιπα μέρη του συνόλου.

Τα είδη- οι μορφές του επαγωγικού συλλογισμού

1.Γενίκευση:Στην περίπτωση αυτή ελέγχουμε αν η γενίκευση είναι επιτρεπτή και ασφαλής ή αν είναι βεβιασμένη και επισφαλής

2. Αίτιο– αποτέλεσμα

Ελέγχουμε αν υπάρχει λογική και όχι απλώς χρονολογική σχέση ανάμεσα στο αίτιο και το αποτέλεσμα. Προσέχουμε επίσης μήπως μια ειδικότερη αιτία παρουσιάζεται ως κύρια και μοναδική υπεραπλούστευση της σχέσης αιτίου αποτελέσματος .Τέλος εξετάζουμε αν η αιτία είναι αναγκαία και επαρκής για να προκληθεί το αποτέλεσμα .

3.Αναλογία: Στην αναλογία ελέγχουμε αν οι ομοιότητες που προβάλλονται είναι σχετικές με το θέμα και επαρκείς

Παραδείγματα αξιολόγησης συλλογισμών

1. Γιάννης είναι πολύ ευγενικός . Ο Γιάννης είναι Έλληνας .

Άρα όλοι οι Έλληνες είναι πολύ ευγενικοί .

Αξιολόγηση:Επαγωγικός συλλογισμός, με γενίκευση ,ατελής επαγωγή, η γενίκευση είναι βεβιασμένη και μας οδηγεί με λογικό άλμα σε συμπέρασμα μη ασφαλές.

2.Στη χώρα α παρατηρούνται συχνά χαμηλές θερμοκρασίες. Στη χώρα β παρατηρούνται συχνά χαμηλές θερμοκρασίες .Στη χώρα γ παρατηρούνται συχνά χαμηλές θερμοκρασίες.

Οι χώρες α ,β, γ είναι οι χώρες της Σκανδιναβικής χερσονήσου .

Άρα στις χώρες της Σκανδιναβικής χερσονήσου παρατηρούνται συχνά χαμηλές θερμοκρασίες. Αξιολόγηση:Επαγωγικός συλλογισμός με γενίκευση, η τέλεια γενίκευση μας οδηγεί σε ασφαλές συμπέρασμα.

3. Όλα τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας οφείλονται αποκλειστικά στη χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας .

Αξιολόγηση: Επαγωγικός συλλογισμός με αίτιο και αποτέλεσμα,ατελής επαγωγή. Μια ειδικότερη αιτία η χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας παρουσιάζεται ως η κύρια και μοναδική αιτία όλων των προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας. Υπεραπλούστευση της σχέσης αιτίου αποτελέσματος

4. Η χρήση ναρκωτικών οδηγεί στο θάνατο

Αξιολόγηση:Επαγωγικός συλλογισμός με αίτιο και αποτέλεσμα,ατελής επαγωγή

Στο παράδειγμα η αιτία η χρήση ναρκωτικών είναι δυνατό να οδηγήσει στο θάνατο είναι επαρκής αιτία αλλά αυτό δεν είναι βέβαιο (μη αναγκαία αιτία για την πρόκληση του αποτελέσματος.)

Β Επίκληση στο συναίσθημα

Ο πομπός επιδιώκει σε ορισμένες περιπτώσεις που η λογική κρίνεται ανεπαρκής να διεγείρει στην ψυχή του δέκτη κάποια επιθυμητά συναισθήματα όπως φόβο, ανησυχία, ενθουσιασμό, προσδοκία αισιοδοξία, μίσος συμπάθεια, χαρά ,ενοχή ντροπή κλπ που θα τον παροτρύνουν σε μια ενέργεια ή θα τον αποθαρρύνουν από μια άλλη

Μέσα επίκλησης στο συναίσθημα

1. Περιγραφή 2. Αφήγηση 3. Χιούμορ 4. Ειρωνεία 5. Ποιητική γλώσσα 6 Ρητορικά ερωτήματα

1.Περιγραφή ή αφήγηση:Η περιγραφή και η αφήγηση κινητοποιούν τη φαντασία του δέκτη και διεγείρουν συναισθήματα θετικά (ενθουσιασμός ,ευχαρίστηση κλπ) ή αρνητικά (αποστροφή ,απέχθεια ,δυσαρέσκεια ,αγανάκτηση, οργή . .). κλπ . Πχ Ο πολιτικός περιγράφει παραστατικά την έκταση τον παλμό και τη συμμετοχή μιας πολιτικής συγκέντρωσης του κόμματος του για να προκαλέσει αυτοπεποίθηση στους οπαδούς του ανησυχία και ανασφάλεια στους πολιτικούς αντιπάλους.

2. Χιούμορ : Το χιούμορ πνευματώδης αστεϊσμός δημιουργεί ευχάριστη ατμόσφαιρα κεντρίζει την προσοχή και καθιστά το ακροατήριο ευνοϊκό προς τον ομιλητή .. Πχ Ο καθηγητής στην τάξη αντιμετωπίζει με χιούμορ μια μικρή παρεκτροπή κάποιου μαθητή για να εκτονώσει την ένταση και να εξασφαλίσει θετικό κλίμα

3.Ειρωνεία: Η ειρωνική αντιμετώπιση όταν είναι διακριτική λεπτή και δεν ενοχλεί συμβάλλει στην υποτίμηση του αντιπάλου. Επειδή ο δέκτης έχει την τάση να συμμερίζεται την περιπαιχτική διάθεση χωρίς να το αντιλαμβάνεται συμμερίζεται και την άποψη που εκφράζει . .. Πχ « Ο πολιτικός της αντιπολίτευσης αναφέρεται περιπαιχτικά στο τεράστιο έργο της κυβέρνησης και στην εμπειρία των στελεχών της για να αποκαλύψει την απουσία έργου και την απειρία .Το κοινό γελά επιδοκιμάζει τη σκωπτική διάθεση του ομιλητή και τον υπαινιγμό του.

4. Ποιητική γλώσσα:( Ο ποιητικός λόγος με τα πολλά σχήματα μεταφορές ,παρομοιώσεις εικόνες κλπ είναι συγκινησιακά φορτισμένοςλόγος . . Πχ Σε εθνική εορτή ο ομιλητής χρησιμοποιεί ποιητικές εκφράσεις για να διεγείρει την περηφάνια και το θαυμασμό για τα ηρωικά κατορθώματα των προγόνων « Αισθάνομαι τον εαυτόν μου ισχνόφωνον προκειμένου να εκφράσω από της θέσεως αυτής τον δίκαιον εθνικόν έπαινον προς τους τιμίους συμπολίτας μας οι οποίοι έδωσαν το δυναμικόν παρόν εις το προσκλητήριον της Ελευθερίας και του αγνού Πατριωτισμού».

5. Ρητορικά ερωτήματα:Οι ρητορικές ερωτήσεις επιδιώκουν να αφυπνίσουν και να ταρακουνήσουν το δέκτη από τον εφησυχασμό του καθώς διεγείρουν το ενδιαφέρον του και τον δεσμεύουν να συμφωνήσει εφόσον οι απαντήσεις είναι δεδομένες . Πχ Ο αρθρογράφος με ρητορικές ερωτήσεις προσπαθεί να αφυπνίσει τον εφησυχασμένο και ανυποψίαστο αναγνώστη διεγείροντας συναισθήματα ανησυχίας και φόβου για τους πιθανούς κινδύνους της ανεξέλεγκτης επιστημονικής ανάπτυξης στον τομέα της Γενετικής « Ποιος θα καθορίσει πού αρχίζουν και πού τελειώνουν τα όρια της ανθρώπινης παρεμβάσεως στο έργο της Φύσης Αν αύριο τροποποιήσουμε το γονίδιο της νόσου Αλτσχάιμερ γιατί μεθαύριο δε θα παρέμβουμε στο γονίδιο του ύψους του χρώματος των ματιών ή της ότι κι αν σημαίνει αυτό ευφυίας ζωντανεύοντας τους χειρότερους εφιάλτες που νομίζαμε ότι είχαμε οριστικά ξορκίσει (από την Καθημερινή)

Γ Επίκληση στο ήθος

Γ 1.Επίκληση στο ήθος του πομπού :Η πειστικότητα των απόψεωντουπομπού δεν εξαρτάται μόνο από τη σχέση τους με την αλήθεια και την πραγματικότητα αλλά και από την εντύπωση που θα προξενήσει στο δέκτη ο ίδιος ως προσωπικότητα Για αυτό το λόγο πολλές φορές ο πομπός αυτοπροβάλλεται θετικά παρουσιάζει δηλαδή τον εαυτό του ως συνεπή καλοπροαίρετο σοβαρό και υπεύθυνο, ώστε να ενισχύσει την αξιοπιστία των απόψεων του .Το κοινό πιστεύει πιο εύκολα αυτούς που εμπιστεύεται πολλές φορές μάλιστα άκριτα ενώ είναι καχύποπτο και δύσπιστο απέναντι σε όσους θεωρεί αναξιόπιστους .

Παράδειγμα : Εγώ λοιπόν πρώτα αν και δε μου απέμεινε μεγάλη περιουσία εξαιτίας των συμφορών του πατέρα μου και της πόλης πάντρεψα τις δύο αδερφές μου αφού έδωσα στην καθεμιά τους προίκα .Με τον αδερφό μου έτσι μοίρασα την πατρική περιουσία ώστε εκείνος να ομολογεί ότι έχει περισσότερα από μένα από την πατρική περιουσία Και σε σχέση με όλους τους άλλους έχω ζήσει έτσι ώστε να μην έχω δώσει καμιά αφορμή παραπόνου εναντίον μου ποτέ ως τώρα ούτε σε έναν από τους συμπολίτες ( απόσπασμα από τον Υπέρ Μαντιθέου λόγο του Λυσία) Ο ομιλητής αναφέρει τη στάση του σε πλευρές της ιδιωτικής του ζωή που αποδεικνύουν το ήθος του( ανιδιοτελής, αφιλοχήματος, υπεύθυνος, φιλήσυχος, καλός οικογενειάρχης)

Μέσα επίκλησης στο ήθος του πομπού

• Αυτοπροβολή: θετικοί χαρακτηρισμοί με συχνή χρήση α ενικού προσώπου

• Αναφορά σε ενέργειες ή συμπεριφορές του στην ιδιωτική ή δημόσια ζωή που αποδεικνύουν και προβάλλουν το ήθος του

• Προβολή της προσωπικότητας του και των αρχών ή της ιδεολογίας του

• Αξιόπιστος λόγος

Περιπτώσεις κατάχρησης της επίκλησης στο ήθος του πομπού : Η αυτοπροβολή όταν υπερβαίνει κάποια όρια αποκαλύπτει τις προθέσεις του πομπού και αναδεικνύει σκοπιμότητα Ο πομπός τότε χάνει την αξιοπιστία του και ο δέκτης γίνεται καχύποπτος και δύσπιστος

2. Γ Επίκληση στο ήθος του δέκτη:

Ο πομπός ομιλητής αρθρογράφος κλπ επιχειρεί να κεντρίσει τη φιλοτιμία του δέκτη και να τον κάνει να αισθανθεί την ευθύνη που έχει απέναντι σε όσα του προβάλλονται ώστε να προβεί τελικά σε κατάλληλες συμπεριφορές και ενέργειες

Παράδειγμα : Μην επιτρέψετε να σας εξανδραποδίσουν Διατηρήστε μέσα στους ζοφερούς και άρρωστους καιρούς άγρυπνη και ανυπόταχτη τη σκέψη σας περιφρουρήστε την άγια υγεία και ρωμαλεότητα της ψυχής σας κρατήστε στητό και αγέρωχο το ωραίο ανάστημά σας( Αριστ Μάνεσης Συνταγματική Θεωρία και Πράξη)

Μέσα επίκλησης στο ήθος του δέκτη :

Άμεσος ή έμμεσος αξιολογικός χαρακτηρισμός ο οποίος τονίζει τις αρετές της προσωπικότητας του δέκτη επιδιώκοντας να τον ωθήσει να προσπαθήσει να τις αποδείξει με τη στάση του . .Πχ Ο δημοκρατικός πολίτης… θα συμφωνούσε μαζί μου ότι . . Πχ Το σημαντικό είναι να διατηρήσετε τις αρχές σας και να μην ενδώσετε…

Επισήμανση: άμεσα και με την επίκληση στο συναίσθημα αφού ο πομπός προσπαθεί να διεγείρει στο δέκτη θετικά συναισθήματα για τον εαυτό του και να κεντρίσει τη φιλοτιμία του

3. Γ Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου :Κάποιες φορές που ο πομπός βρίσκεται σε αδυναμία να στηρίξει με επιχειρήματα τις απόψεις του ή να ανασκευάσει τεκμηριωμένα τις απόψεις του αντιπάλου προσπαθεί να μειώσει ηθικά τον αντίπαλο, ώστε να εξουδετερώσει την πειστικότητα των επιχειρημάτων του Για αυτό καταφεύγει σε αρνητικούς χαρακτηρισμούς που αναφέρονται στην προσωπική ή δημόσια ζωή του αντιπάλου .Προσπαθεί δηλαδή να παρουσιάσει τον αντίπαλο ως κακοπροαίρετο ανεύθυνο,ανειλικρινή ,ασυνεπή και τελικά αναξιόπιστο.

Παράδειγμα :Η κυβέρνηση και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός είναι πλέον αναξιόπιστοι Άλλα υποστήριζαν ως αντιπολίτευση και άλλα πράττουν ως κυβέρνηση. Ξέχασαν γρήγορα τις υποσχέσεις που αφειδώς έδιναν και με την πολιτική τους οδηγούν τον τόπο σε αδιέξοδο... Οι προγραμματικές τους διακηρύξεις ήταν τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα... ( απόσπασμα από πολιτική ομιλία )Ο πομπός που μάλλον ανήκει στο χώρο της αντιπολίτευσης επιτίθεται με αρνητικούς χαρακτηρισμούς στην αξιοπιστία των ανθρώπων του κυβερνώντος κόμματος τονίζει την ασυνέπεια :Άλλα υποστήριζαν ως αντιπολίτευση και άλλα πράττουν ως κυβέρνηση την ανευθυνότητα οδηγούν τον τόπο σε αδιέξοδο και την ανειλικρίνεια, τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα

Μέσα επίθεσης στο ήθος του αντιπάλου:

Αρνητική κριτική στο χαρακτήρα και τη ζωή του αντιπάλου

Περιπτώσεις κατάχρησης ,αθέμιτη επίθεση στην ιδιωτική ζωή. Όταν η επίθεση στο χαρακτήρα και τη ζωή του αντιπάλου καταλήγει σε λασπολογία, συκοφαντία και αποβλέπει στη δυσφήμιση, αποκαλύπτει την αδυναμία του πομπού να στηρίξει τις απόψεις του με λογικό τρόπο και την κακοπροαίρετη διάθεσή του

4. Γ Επίκληση στην αυθεντία :Πολύ συχνά στο λόγο συναντάμε αναφορές σε γνώμες και ρήσεις σημαντικών προσώπων από το χώρο της επιστήμης της διανόησης και του πολιτισμού που χρησιμοποιούνται ως ενίσχυση των απόψεων του πομπού .Αρκετά συχνά μάλιστα πρόκειται για λόγια αρχαίων σοφών Η αναφορά σε τέτοια πρόσωπα που αποτελούν αυθεντίες στο χώρο τους και έχουν καθολική αναγνώριση δηλώνει την ευρυμάθεια του πομπού και παράλληλα καθιστά δυσχερή τη θέση του δέκτη. Και αυτό «γιατί αν τολμήσει να αμφιβάλλει βρίσκεται μπροστά στην ανυπέρβλητη δυσκολία να αμφισβητήσει μόνος εκφοβιστικές στο μέγεθος τους διάνοιες ή την ίδια την Επιστήμη» Α. Φραγκουδάκη :Έκθεση Έκφραση για τη Γ Λυκείου ΟΕΔΒ Παράδειγμα :Και θυμίστε της ότι ο Περικλής είχε πει στον Επιτάφιο όποιος αδιαφορεί για τα πολιτικά πράγματα του τόπου του είναι όχι φιλήσυχος αλλά άχρηστος αχρείος πολίτης .Και μη ξεχνάτε στις σημερινές δύσκολες για την Πατρίδα μας και το Λαό μας περιστάσεις τα ποιητή και θέλω μ' αυτά να σας αποχαιρετήσω θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία (Αρ .Μάνεσης)

Μέσα επίκλησης στην αυθεντία

 Γνώμες ειδικών επιστημόνων

 Απόψεις ανθρώπων των γραμμάτων και του πολιτισμού

 Ρήσεις αρχαίων σοφών

 Γνωμικά αποφθέγματα

Περιπτώσεις κατάχρησης της επίκλησης στην αυθεντία :

1. Προσπάθεια υποκατάστασης επιχειρημάτων με συνεχείς αναφορές σε απόψεις και λόγια σοφών. Η τακτική αυτή δηλώνει αδυναμία προσωπικής επιχειρηματολογίας προσπάθεια εντυπωσιασμού και δέσμευσης του δέκτη εφόσον το μέγεθος της αυθεντίας λειτουργεί εκφοβιστικά πάνω στην κρίση του.

2.Αναφορά σε πρόσωπο που είναι αυθεντία σε θέμα διαφορετικό από αυτό για το οποίο χρησιμοποιείται. Ο δέκτης αδυνατεί να διακρίνει τη διαφορά εξαπατάται και λαμβάνει τις απόψεις αυτές ως απόψεις ειδικού.